Opracowanie: Regionalne Biuro Realizacji Programów Ekologicznych 

Strategia rozwoju lokalnego 
powiatu grójeckiego
na lata 2004 – 2020

Część I:	
Raport o Stanie Powiatu
Pierwsza część niniejszego opracowania — Raport o Stanie Powiatu — zawiera syntetyczną informację o uwarunkowaniach strategicznych przyszłego rozwoju powiatu grójeckiego. Do sformułowania raportu wykorzystano materiały źródłowe z dokumentów samorządu powiatowego, dane statystyki publicznej, dane dostarczone przez gminy z terenu powiatu oraz informacje przekazane przez liczne podmioty działające na jego terenie. Wzięto też pod uwagę wyniki pracy czterech grup roboczych Konwentu Rozwoju Gminy. 
Dane raportu zostały przez opracowujących go ekspertów zestawione z tłem porównawczym, które najczęściej stanowią analogiczne dane dla województwa  oraz średnia danego wskaźnika dla powiatów w Polsce ogółem. Takie zestawienie pozwala widzieć powiat grójecki w kontekście procesów, które dzieją się w podobnych układach lokalnych w całym kraju. 
Celem raportu jest zawsze uchwycenie i zdefiniowanie zarówno przewag konkurencyjnych, jak i słabości układu lokalnego. Chodzi zarówno o wskazanie, jakie szanse lokalne należy wykorzystać, jak i — jakie zagrożenia należy przewidzieć i zawczasu starać się im zapobiec. O ile ten pierwszy cel jest stosunkowo łatwy do zrealizowania, a o szansach i przewagach mówi się łatwo, o tyle cel drugi — wskazanie zagrożeń i słabości — bywa w praktyce dużo trudniejszy, a to ze względu na naturalny opór społeczności lokalnej co do przyjęcia krytycznej opinii ekspertów. Tymczasem jeśli diagnoza zawarta w raporcie nie ma być tylko laurką, eksperci muszą zdobyć się na absolutną szczerość we wskazywaniu potencjalnych zagrożeń. Są w tej roli nieco w podobnej sytuacji, jak lekarz stawiający diagnozę: ukrywanie prawdy przed pacjentem nie zmobilizuje go przecież do niezbędnej terapii. Dlatego właśnie w niniejszym raporcie zespół ekspercki wyraża także krytyczne opinie o wielu aspektach rozwoju powiatu grójeckiego, w przekonaniu, że tylko odważne przyjęcie takiej trudnej diagnozy daje szansę przyjęcia przez powiat grójeckiego dobrej strategii rozwoju.

Rozdział 1.1.	
Położenie i relacje zewnętrzne
1.1.1.	Położenie
1.1.1.1.	Położenie w szerszym kontekście przestrzennym: kraj, województwo
Powiat Grójecki leży w centralnej części Polski w województwie mazowieckim. Położenie w granicach zamożnego województwa mazowieckiego, na granicy sfery oddziaływania metropolii warszawskiej skutkuje między innymi tym, że odniesienie danych lokalnych do średnich wojewódzkich nie zawsze jest dla powiatu grójeckiego miarodajne. Składają się na to dwie przyczyny:
1.	po pierwsze: dane dla województwa mazowieckiego dotyczące wielu dziedzin są wypaczone przez udział w nich danych metropolii stołecznej, które to dane odbiegają bardzo znacząco od wskaźników dotyczących terenu, a średnia nie obrazuje dobrze sytuacji ani w Warszawie, ani w poza-metropolitalnej części województwa;
2.	po drugie: choć powiat grójecki leży w stosunkowo zamożnym województwie mazowieckim, to znajduje się w strefie oddziaływania najbiedniejszego subregionu tego województwa: subregionu radomskiego. A więc porównywanie sytuacji powiatu grójeckiego ze wskaźnikami wojewódzkimi może być podwójnie mylące.
Przy tych wszystkich zastrzeżeniach dane lokalne będą jednak pokazywane na tle danych dla województwa, ponieważ — po uwzględnieniu powyższych zastrzeżeń — takie zestawienie jest zawsze źródłem dodatkowej informacji. Aby zobiektywizować takie zestawienia, dodatkowym tłem odniesienia dla większości danych lokalnych będzie (oprócz tła wojewódzkiego) średnia danego wskaźnika dla gmin miejsko-wiejskich w Polsce ogółem. I z tego źródła wynika także interesujące tło porównawcze dla rzeczywistości lokalnej powiatu grójeckiego.
Powiat grójecki graniczy bezpośrednio z powiatami woj. mazowieckiego:
1.1.1.2.	Położenie w kontekście subregionu
Położenie powiatu grójeckiego pomiędzy subregionem radomskim a województwem łódzkim, jest dla powiatu grójeckiego dość ważne. W tym kontekście warto zauważyć, że zarówno Radom, jak i Łódź to ośrodki przemysłowe, które w ostatnich latach przeżyły zapaść rozwojową i są w tej chwili raczej ośrodkami promieniowania problemów, niż szans. Jeżeli chodzi o Radom – jego sytuacja promieniuje na powiat grójecki tylko w ograniczonym stopniu. 
1.1.2.	Powiat i gminy wchodzące w jego skład: ujęcie statystyczne
Wszystkie dane statystyczne w niniejszym rozdziale są aktualne na 31.12.2002.
1.1.2.1.	Powiat grójecki
•	Powiat Grójecki (10 gmin)
•	Powierzchnia ogółem: 138297 ha         
•	Ludność: 106844
•	Przyrost naturalny ogółem: 259 
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 24467 
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 65025 
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 17352 
•	Zasoby mieszkaniowe/ogółem liczba mieszkań: 32262 
•	Mieszkania oddane do użytku/ogółem liczba mieszkań: 231
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 8447
•	Dochody budżetów gmin ogółem: 148534219 zł
•	Wydatki z budżetu gmin ogółem: 154529785 zł
Powiat grójecki położony jest na pograniczu Wysoczyzny Rawskiej i Równiny Warszawskiej (Nizina Mazowiecka), 45 km na południe od Warszawy, taka odległość dzieli też stolice powiatu od lotniska międzynarodowego w Warszawie-Okęcie. Obszar powiatu stanowią niziny z dużymi deniwelacjami terenu. Administracyjnie powiat określają dwie granice: naturalne: od wschodu – Wisła, od południa – Pilica.
W skład powiatu wchodzą miasta i gminy: Grójec, Warka, Nowe Miasto nad Pilicą, Mogielnica, Belsk Duży, Błędów, Chynów, Goszczyn, Jasieniec, Pniewy.  Powiat Grójecki graniczy z powiatami: białobrzeskim, kozienickim, garwolińskim, otwockim, piaseczyńskim, pruszkowskim, grodziskim, żyrardowskim, tomaszowskim, rawskim, opoczyńskim i przysuskim. W Grójcu - stolicy powiatu krzyżują się dwie trasy: Warszawa-Kraków i Berlin-Moskwa.
Specyfika Powiatu Grójeckiego – czyli to, co na pierwszy rzut oka różni ten region od innych w kraju – to stosunkowo niskie bezrobocie i gospodarka oparta na sadownictwie oraz przetwórstwie. Pełny opis tego regionu uzupełnia niezwykle atrakcyjne położenie w dorzeczu Pilicy, Jeziorki i Mogielanki oraz tradycje historyczne Powiatu Grójeckiego.
Głównym kierunkiem dominującej w powiecie produkcji rolnej są sady, które zajmują 40 tys. ha. Średnia produkcja jabłek kształtuje się na poziomie 600-700 tysięcy ton, czyli 30% produkcji krajowej. Na terenie powiatu – w Słomczynie - działa największa giełda samochodowa w Polsce. 
1.1.2.2.	Gminy powiatu grójeckiego
1.1.2.2.1	Belsk Duży
•	Powierzchnia ogółem: 10784 ha
•	Sołectwa: 34
•	Ludność: 6855 osób
•	Przyrost naturalny ogółem: -17
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 1581 
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 4121
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 1153
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 1926
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 3
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 431
•	Dochody budżetów gmin ogółem: 8896062 zł
•	Wydatki z budżetu gmin ogółem: 9009820 zł
Gmina Belsk Duży położona jest w środkowo-południowej części woj. mazowieckiego, w odległości 45 km od Warszawy. Przez teren gminy przebiega droga międzynarodowa Warszawa – Kraków oraz wojewódzka Grójec - Końskie. Gmina Belsk Duży liczy 34 sołectwa, na które składa się 36 wsi. Gmina Belsk Duży to przede wszystkim rejon sadowniczy. Na ogólną powierzchnię 10784 ha - 6013 ha stanowią drzewa i krzewy owocowe. 
Gmina Belsk Duży jest stelefonizowana, wybudowano tu oczyszczalnię ścieków, rozpoczęto kanalizację, zwowodociągowano gminę, prowadzone są remonty i budowy dróg, sal gimnastycznych oraz gimnazjum. 
1.1.2.2.2	Błędów
•	Powierzchnia ogółem: 13523 ha 
•	Sołectwa ogółem: 51
•	Ludność: 8079 osób
•	Przyrost naturalny ogółem -12
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 1893              
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 4726
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 1460               
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 2363
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 2
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 407
•	Dochody budżetów gmin ogółem: 10189143 zł
•	Wydatki z budżetu gmin ogółem: 13078730 zł
Gmina Błędów leży w południowo-zachodniej części województwa mazowieckiego i jest gminą typowo sadowniczą - posiada największy, bo blisko 28% procentowy udział w produkcji owoców w rejonie grójecko-wareckim. Przeciętna powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi 4,30 ha.
Gmina jest stelefonizowana. Od 14 lat na dużą skalę prowadzone są działania proekologiczne – w kilku wsiach zostało wybudowanych 165 przydomowych oczyszczalni ścieków (gmina ma charakter zabudowy rozporoszonej). Stolica Gminy, Błędów położona nad rzeką Mogielanką jest miejscowością kanalizowaną (zabudowa zwarta). W skład Gminy Błędów wchodzą 52 sołectwa.
1.1.2.2.3	Chynów
•	Powierzchnia ogółem: 13707 ha         
•	Sołectwa ogółem: 54
•	Ludność: 9316
•	Przyrost naturalny ogółem: -15
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 2223 
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 5541
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 1552 
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 2695
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 14
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 520
•	Dochody budżetów gmin ogółem: 10807178 zł
•	Wydatki z budżetu gmin ogółem: 10492994 zł 
Gmina Chynów nad rzeką Czarną leży w centrum województwa Mazowieckiego. Jak i pozostałe gminy Powiatu Grójeckiego, także Chynów ma dogodne położenie komunikacyjne (droga krajowa Nr 50 oraz linia kolejowa Warszawa – Kraków). Region skupiający się na produkcji sadowniczej. 
1.1.2.2.4	Goszczyn
•	Powierzchnia ogółem: 5699 ha         
•	Sołectwa ogółem: 11
•	Ludność: 2958 osób
•	Przyrost naturalny ogółem: -14
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 743 
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 1715
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 500
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 836
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 1
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 142
•	Dochody budżetu gminy ogółem: 3568128 zł 
•	Wydatki z budżetu gminy ogółem: 3864317 zł
1.1.2.2.5	Grójec
•	Powierzchnia: 12064 ha 
•	Sołectwa: 39
•	Ludność: 22592 osób
•	Przyrost naturalny ogółem: -22
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 4765
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 14660 
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 3167 
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 7495
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 117
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 2867
•	Dochody budżetu gminy ogółem: 35352788 zł
•	Wydatki z budżetu gminy ogółem: 35811186 zł
Gmina Grójec położona jest na pograniczu Wysoczyzny Rawskiej i Równiny Warszawskiej, w odległości 45 km od Warszawy. Grójec ma status miasta powiatowego. W mieście swoją siedzibę mają następujące instytucje: Starostwo Powiatowe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Powiatowy Urząd Pracy, Sąd Rejonowy, Prokuratura, Urząd Skarbowy, Komenda Powiatowa Policji, Komenda Powiatowa Straży Pożarnej, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej.
Miasto i Gmina Grójec współpracuje z włoskim Canosa Di Pugila. Ustalając płaszczyzny współpracy określono jako priorytetowe wymianę kulturalną, sportową i gospodarczą.
We wstępnej fazie współpracy zaplanowano współne zorganizowanie dwóch największych świąt lokalnych: Święto Kwitnących Jabłoni i Święto Wina w Canosie.
Podmioty zarejestrowane w Ewidencji Działalności Gospodarczej w Grójcu (na dzień 02.01.2003 r.): handel – 450, handel obwoźny – 411, usługi – 451, transport – 159, gastronomia – 89, produkcja (pozarolnicza) – 42, parkingi – 45, szkoły (kursy) – 37, reklama – 26. 
1.1.2.2.6	Jasieniec
•	Powierzchnia ogółem: 10783 ha, 
•	Sołectwa: 30
•	Ludność: 5402  osób
•	Przyrost naturalny ogółem: -12
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 1240
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 3288
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 874
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 1506
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 8
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 294
•	Dochody budżetowe gminy ogółem: 7544177 zł
•	Wydatki z budżetu gminy ogółem: 7620670 zł
Gmina Jasieniec leży 53 km od Warszawy i blisko 60 km od Radomia. Przez teren gminy przebiega droga krajowa nr 730, łącząca się w odległości około 2 km od Grójca z drogą krajową nr 7 Warszawa - Kraków z Warki. Odległość Jasieńca od Grójca wynosi 6 km, a od Warki, gdzie znajduje się najbliższa stacja kolejowa - 18 km. Jasieniec sąsiaduje z gminami: Grójec, Chynów, Warka, Promna, Goszczyn i Belsk Duży.
We wschodniej części gminy znajduje się największy kompleks leśny - Las Boglewicki, w którym dominuje sosna, a gdzieniegdzie - dąb. Centralną część zajmuje dość jednolity obszar o drzewostanie do 40 lat, w tym duże powierzchnie młodników . Pozostała część to drzewa ponad 40 letnie, dochodzące nawet do 80 lat. Ponad 26% użytków rolnych i blisko 20% powierzchni gminy zajmują sady. 
Mimo atrakcyjnego pod względem turystyki i rekreacji położenia Gmina Jasieniec nie dysponuje bazą turystyczno-noclegową, ale zainteresowani mogą szukać kwater u rolników i rozbiajac namioty w wyznaczonych do tego miejscach.
Gmina Jasieniec to region czysty ekologiczne, mało uprzemysłowiony, zachęcający do rekreacji i turystyki (m.in. atutem jest zespół stawów, nie tylko atrakcyjny turystycznie, ale także mający dobroczynny wpływ na klimat tej gminy). Dwie rzeki: Kraska i Czarna meandrują, urozmaicając teren gminy.
1.1.2.2.7	Mogielnica
•	Powierzchnia ogółem: 14156 ha
•	Sołectwa: 37
•	Ludność: 9347 osób
•	Przyrost naturalny ogółem: -80
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 2123
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 5378           
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 1846
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 2804
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 7
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 540
•	Dochody budżetu gminy ogółem: 13575796 zł
•	Wydatki z budżetu gminy ogółem: 14849619 zł
Gmina i Miasto Mogielnica położona jest w południowej części Wysoczyzny Rawskiej w dolinie rzeki Pilicy, w dolno - zachodniej części Województwa Mazowieckiego. Gmina Mogielnica graniczy od zachodu z gminą Sadkowice w Województwie Łódzkim, od południa – z gminami Nowe Miasto nad Pilicą i Wyśmierzyce, od wschodu z gminami Promna i Goszczyn i od północy z gminami Belsk Duży i Błędów.
Obszar urozmaicony jest niewielkimi wzniesieniami, porośniętymi lasami, wśród których położony jest zalew rekreacyjny. Przez teren gminy przepływają rzeki: Pilica i Mogielanka. Przeważają na tym terenie unikalne w kraju zbiorowiska łęgowe. Stolica gminy: Mogielnica to miasto położone przy drodze Grójec-Końskie, oddalone od Warszawy o 68 km, połączenia komunikacyjne ze stolicą kraju są dogodne.  Gospodarka Gminy jest ściśle powiązana z gospodarką regionu (sadownictwo). 
Gmina ma własne wysypisko śmieci w Wężowcu oraz stabilną sytuację w zakresie zaoptarzenia gminy w wodę.
Gmina Mogielnica to teren czysty ekologicznie, wykorzystywany turystycznie w dorzeczu Pilicy i Mogielanki. Zagospodarowana powierzchnia terenów rekreacyjnych wynosi 3,8 ha.
1.1.2.2.8	Nowe Miasto n. Pilicą
•	Powierzchnia: 15847 ha
•	Sołectwa: 28
•	Ludność: 8504 osób
•	Przyrost naturalny ogółem: -36
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 1862
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 4844
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 1798 
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 2614
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 11
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 650
•	Dochody budżetu gminy ogółem: 10653960 zł
•	Wydatki z budżetu gminy ogółem: 10387468 zł
Nowe Miasto to gmina miejsko-wiejska. W połowie są to gleby V i VI klasy, które użytkuje około 1800 gospodarstw rolnych o przeciętnej powierzchni 5 ha. Uprawia się najczęściej zboże i rośliny okopowe. Rozwija się dość systematycznie sadownictwo (wpływ tzw. Zagłębia Grójeckiego) i ogrodnictwo (na rynki: łódzki i warszawski).
Przez teren gminy płyną dwie rzeki: Pilica Na terenie całej gminy jest 300 ha akwenów wodnych, włączając obie rzeki oraz starorzecza i stawy. Gmina zalesiona jest na obszarze 3000 ha. Pilica tworzy naturalną granicę między Mazowszem a Małopolską. Jest to rejon słabo uprzemysłowinony - są tutaj przede wszystkim lasy albo sady.
W Nowym Mieście krzyżują się drogi do Warszawy (80 km), Łodzi (100 km), Radomia (58 km), Kielc, Katowic, Tomaszowa Mazowieckiego, Końskich, i Rawy Mazowieckiej. Przez północno-zachodnią część gminy przebiega Centralna Magistrala Kolejowa łącząca Śląsk z Warszawą. Drogi lokalne są w dobrym lub dostatecznym stanie, w samym mieście - bardzo dobre. Przez Nowe Miasto prowadzi droga wojewódzka, która spełnia jednak funkcje drogi krajowej; jeżdżą tędy samochody ciężarowe (TIR-y), głównie z Warszawy w kierunku na Kielce i Kraków.
1.1.2.2.9	Pniewy
•	Powierzchnia: 10205 ha
•	Sołectwa: 38              
•	Ludność: 4542 osób 
•	Przyrost naturalny ogółem: -15
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 1089 
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 2680
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 773
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 1246
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 4
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 274
•	Dochody budżetu gminy ogółem: 5279811 zł
•	Wydatki z budżetu gminy ogółem: 5095110 zł
1.1.2.2.10	Warka
•	Powierzchnia:  20114 ha               
•	Sołectwa: 46 
•	Ludność: 19062 osób
•	Przyrost naturalny ogółem: -20
•	Ludność w wieku przedprodukcyjnym: 4631
•	Ludność w wieku produkcyjnym: 11686              
•	Ludność w wieku poprodukcyjnym: 2745 
•	Zasoby mieszkaniowe ogółem liczba mieszkań: 5513
•	Mieszkania oddane do użytku ogółem liczba mieszkań: 39
•	Jednostki zarejestrowane w systemie REGON ogółem: 1408
•	Dochody budżetu gminy ogółem: 26911753 zł
•	Wydatki z budżetu gminy ogółem: 27504979 zł
Warka to miasto położone w centrum Polski, na skraju Puszczy Kozienickiej, posiadające dogodne połączenia komunikacyjne. Znajduje się na linii kolejowej Warszawa – Zakopane, a od trasy samochodowej Warszawa – Kraków leży 20 km, od trasy Warszawa – Tarnobrzeg - 15 km, od trasy przelotowej Wschód – Zachód – również 15 km. Warka leży 53 km od Warszawy, 46 km od Radomia, 40 km od Kozienic i 29 km od stolicy powiatu – Grójca. 
1.1.3.	Analiza heurystyczna ABC
1.1.3.1.	Atuty rozwojowe:
1.	Położenie w zamożnym województwie mazowieckim (dostęp do środków dystrybuowanych regionalnie);
1.1.3.2.	Bariery rozwojowe
1.	Peryferyjne położenie w skali województwa.
2.	Kłopotliwe sąsiedztwo subregionu radomskiego
1.1.3.3.	Ciekawe zagadnienia do dalszej analizy
1.	Czy jest możliwe lepsze wykorzystanie pozytywnego, prorozwojowego oddziaływania sąsiedztwa Warszawy?
Rozdział 1.2.	
Ład przestrzenny
1.2.1.	Grójeckie tereny inwestycyjne
Na terenie Powiatu Grójeckiego, w Słomczynie (4 km od stolicy powiatu), funkcjonuje największa w Polsce, a jak podają niektóre źródła – największa w Europie – giełda samochodowa. W rzeczywistości Słomczyn to giełda nie tylko samochodowa – tutaj można kupić wszystko – od najdrobniejszych przedmiotów, przez zwierzęta, po ciężarówkę. Słomczyn ma również swoje cienie: teren ten to również kłopot dla służb policyjnych – na giełdzie zawsze można kupić przedmioty nielegalnego pochodzenia. Mimo to Słomczyn, to dla wielu grójeckich przedsiębiorców znakomity rynek zbytu towarów i usług. Oficjalnie otwarta od soboty od godz. 14.00 do godz. 14.00 w niedzielę giełda skupia średnio 4000 aut i 20.000 osób. Zarabiają nie tylko sprzedający na giełdzie swoje towary, ale również obsługa gastronomiczna i zarządzający parkingami, (w tym Klub Sportowy Grójec – dochód ze sprzedaży biletów przeznaczony jest dla klubu). Zarządcą giełdy jest Automobilklub “Rzemieślnik” z Warszawy.
“Strefa Słomczyn” położona jest na przecięciu ważnych szlaków drogowych o znaczeniu krajowym i międzynarodowym ( drogi E - 7 Gdańsk-Warszawa-Kraków oraz drogi tranzytowej E - 50 wschód -zachód, w bezpośrednim sąsiedztwie giełdy samochodowej w Słomczynie). Takie dogodne położenie geograficzne i komunikacyjne sprzyja lokalizacji wszelkiego rodzaju inwestycji. Za wyborem tego terenu jako miejsca szczególnie atrakcyjnego dla inwestorów przemawia rozwinięta infrastruktura drogowa (dogodna dla połączeń tranzytowych) oraz techniczna (dostępność mediów). Szansą na rozwój strefy jest również bliskość Grójca, gdzie już funkcjonują instytucje obsługi administracyjnej, bankowej i celnej. Nie bez znaczenia jest również systematyczny i dość szybki rozwój miasta Grójec (ósme miejsce w Wielkim Rankingu Miast przeprowadzonego przez Centrum Badań Regionalnych – szczegóły w rozdziale poświęconym jakości życia). Inwestorów powinien również zmobilizować fakt, że w Powiecie Grójeckim odczuwa się oddziaływanie aglomeracji warszawskiej oraz to, że do lotniska Okęcie ze stolicy powiatu jest zaledwie 40 km. Koncepcję zagospodarowania terenów inwestycyjnych w “Strefie Słomczyn” uzupełnia plan poprowadzania tamtędy obwodnicy.
Strefa to również możliwość wykorzystania planów związanych z tworzeniem warszawsko-łódzkiego duopolu funkcjonalnego - metropolii konkurencyjnej dla innych stolic Europy. Bliskość geograficzna Łodzi i Warszawy stwarza określone możliwości, a zakłada takie rozwiązanie również “Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego”.
Przez wykształcenie silnej metropolii o randze europejskiej zostaną zabezpiecznone długofalowe interesy Polski. Efekt synergii wzajemnych oddziaływań Warszawy i Łodzi powinien być korzystny dla Powiatu Grójeckiego, w tym dla zagospodarowania i rozwoju planowanych terenów inwestycyjnych, a więc zatem i dla “Strefy Słomczyn”.
Rozdział 1.3.	
Środowisko przyrodnicze
1.3.1.	WSTĘP 
W opisaniu i charakterystyce przyrodniczej gminy wyeksponowano najcenniejsze przyrodniczo obszary doliny Pilicy (ok. 80 km - na odcinku od Inowłodza do ujścia w rejonie Ostrówka-Mniszewa), a tu ze szczególną uwagą potraktowano ornitofaunę wodno-błotną doliny Pilicy jako składową o potencjalnie największym walorze promocyjnym. 
Opisany odcinek doliny Pilicy w niewielkim fragmencie przekracza granicę powiatu, niektóre wymienione w aneksie środowiska również leżą poza południowymi granicami powiatu, zważywszy jednak na nie podlegającą kryteriom administracyjnym łączność charakteryzowanych biotopów i ich walory rekreacyjno-turystyczne niekonsekwencja ta wydaje się uprawniona. Z tych samych powodów w opracowaniu znalazły się również (w Aneksie) przyległe do powiatu grójeckiego najcenniejsze przyrodniczo masywy leśne: Puszcza Kozienicka i Puszcza Pilecka. Ich bliskie sąsiedztwo oddziałuje przyrodniczo na dolinę Pilicy i stanowi z nią funkcjonalną biotycznie całość.
1.3.1.1.	Ogólna charakterystyka powiatu 
Oddalony 45 km od Warszawy powiat grójecki położony jest na pograniczu Wysoczyzny Rawskiej i Równiny Warszawskiej (Nizina Mazowiecka), 45 km na południe od Warszawy. Powiat grójecki graniczy z powiatami: białobrzeskim, kozienickim, garwolińskim, otwockim, piaseczyńskim, pruszkowskim, grodziskim, żyrardowskim, tomaszowskim, rawskim, opoczyńskim i przysuskim. 
W skład powiatu wchodzą miasta i gminy: Nowe Miasto nad Pilicą, Mogielnica, Błędów, Pniewy, Warka, Grójec, Belsk Duży, Chynów, Goszczyn, Jasieniec.  
Naturalne granice administracyjne ograniczają od wschodu rzeka Wisła, na południu rzeka Pilica (pozostałe granice powiatowe mają charakter wytyczeń admnistracyjnych). 
Zasadniczą sieć wodną powiatu rzeka Pilica i Jeziorka wraz z dopływami. 
1.3.1.2.	Rzeka Pilica 
Pilica początek swój bierze nieopodal Szczekocina, z krasowych źródeł zlokalizowanych na Wyżynie Częstochowskiej. Rzeka początkowo płynie w kierunku północno-wschodnim, by po kilkunastu kilometrach, pod Żarnowcem, zmienić kierunek na północny. Kurs ten z nieznacznymi korektami utrzymuje Pilica aż do Sulejowa, gdzie meandrując wraca na kurs północno-wschodni. Kilka kilometrów przed ujściem do Wisły, po przebyciu blisko 350 km, rzeka zawraca na północ. Nieopodal dwuramiennego ujścia zlokalizowana jest miasteczko Pilica.  
Dolina Pilicy ma charakter typowy dla większość rzek niżowych Polski: meandrujące, esowato koryto - szczególnie w rejonie Inowłodza - dowodzi zróżnicowanej genealogii poszczególnych odcinków rzeki. Dolina Pilicy mimo licznych interwencji o charakterze antropogenicznych wciąż zachowuje znamiona naturalnej rzeki nizinnej: liczne wyspy, zatoczki, odnogi i zakola, są implikacjami budowy geologicznej podłoża. Szerokość koryta na odcinkach przyźródłowych, aż po rejon Koniecpola, wynosi ok. 30 metrów, zmieniając się w miarę oddalania się rzeki od źródeł i przyjmowania wód z dopływów – miejscami w środkowym biegu i w dole rzeka osiąga nawet 300 metrów. Średnia szerokość koryta wynosi ok. 100 m.
Stany wód Pilicy charakteryzują się występowaniem poziomów wysokich głównie wiosną (luty – marzec) i niskich latem oraz wczesną jesienią (lipiec – październik). Amplituda wahań maksymalnych i minimalnych stanów Pilicy w notowana w Nowym Mieście okresie 1966-1970 wyniosła 107 cm, w Białobrzegach ok. 230 cm. Wiosną oraz w okresie silnych opadów Pilica często występuje z brzegów. 
Od czasu wybudowania w 1973 r zbiornika w Sulejowie zmniejszyło się wprawdzie zagrożenie powodziowe w dolinie Pilicy, ale jednocześnie zakłóceniom uległy warunki hydrologiczne w zlewni - ok. 25 % wody wykorzystywanych jest na zaopatrzenie Łodzi.
1.3.1.3.	Dorzecze Pilicy 
W odcinkach górnego i dolnego biegu Pilicy zlewnia jest wąska, w biegu środkowym jej szerokość osiąga 120 km. Na całej swej długości Pilica przyjmuje po siedem lewo-i prawobrzeżnych dopływów, łącznie jest ich 14. Największy z dopływów to silnie meandrująca prawobrzeżna Drzewiczka, wpadająca do Pilicy w okolicy Nowego Miasta. Długość Drzewiczki wynosi ok. ok. 81 km. Największy lewobrzeżny dopływ, Wolbórka, bierze początek wśród wzniesień łódzkich, po przepłynięciu 60 km uchodzi do Pilicy pod Tomaszowem Mazowieckim. Znaczącym dopływem jest także lewobrzeżna Luciąża (45 km długości), która uchodzi do Zbiornika Sulejowskiego.
Łącznie powierzchnia dorzecza Pilicy wynosi 9245 km kw. 
1.3.1.4.	Stan sanitarny Pilicy i dorzecza
Pilica poniżej Nowego Miasta n. Pilicą prowadzi wody pozaklasowe, nie odpowiadające żadnym normom (ponadnormatywne BZT5 i stężenie chlorofilu “A”) Niewiele lepszy jest stan Mogielanki - poniżej Błędowa wody w klasie III (przekroczone poziomy fosforu, azotynów). Poniżej Mogielnicy wody Mogielanki są już pozaklasowe (wysokie miano bakterii coli typu fekalnego).  
1.3.2.	Ogólna charakterystyka biogeograficzna wybranych środowisk 
1.3.2.1.	Dolina Pilicy 
Najcenniejszy przyrodniczo fragment rzeki obejmuje 80 kilometrów równoleżnikowego szerokiego na 1-5 km. odcinka doliny Pilicy, pomiędzy Inowłodzem, a Ostrówkiem-Mniszewem (ujście do Wisły). Północną granicę tego obszaru wyznacza stroma skarpa, o wysokości względnej do 20 m, pokryta fragmentami roślinnością kserotermiczną. Część południowa doliny jest płaska, w znacznym stopniu zalesiona. Rzeka na tym odcinku silnie meandruje, tworząc liczne łachy, wysepki i ławice piasku. Typowe dla tego odcinka niskie wyspy są nagie, wyższe porośnięte zaroślami wierzbowymi. Koryto Pilicy ma tu szerokość 100-150 m i łączy się z licznymi starorzeczmi, w różnym stopniu zarośniętymi. Po wybudowaniu w 1973 r. zbiornika Sulejowskiego przepływ wody w rzece zmniejszył się o około 25%. Naturalne zalewanie doliny podczas wezbrań powodziowych należą do rzadkości, co zmniejszyło nawodnienia doliny. Terasa zalewowa jest częściowo zmeliorowana, dominują na niej łąki i pastwiska o różnym stopniu wilgotności, zbiorowiska turzyc i trzcin. Wilgotne zagłębienia terenu porośnięte są wierzbami i olszą.
Część łąk i pastwisk, w tym zmeliorowanych, na skutek nieużytkowania porasta krzewami i drzewami lub zabagnia się. W części południowo-zachodniej na powierzchni kilkuset ha rozciągają się tzw. “Błota Brudzewskie”, największe torfowisko w dolinie, zmeliorowane - osuszone w znacznej części w latach poprzednich. Na południu, od miejscowości Promna występuje kompleks torfianek (ponad 16 ha). Na obrzeżu obszaru, po południowej stronie rzeki pomiędzy Gapinem i Grzmiącą (płd. dolina Pilicy) rozciąga się największy i najcenniejszy kompleks leśny obejmujący zróżnicowane siedliska leśne, od boru świeżego poprzez lasy łęgowe do olsu jesionowego. W okolicach Duckiej Woli znajduje się kompleks leśny Majdan. Są to głownie lasy sosnowe na piaszczystych glebach oraz płaty drzewostanów liściastych z olszą i dębem, zajmujące bogate siedliska grądowe i bagienne. Dolina jest wykorzystywana rekreacyjnie, zwłaszcza pod zabudowę letniskową, miejscami tworzącą skupienia (Kępa Niemojewska). Ma to negatywny wpływ na przyrodę. Dominującym typem użytkowania ziemi są tereny związane z rolnictwem, a lasy zajmują niewiele ponad 20% obszaru.
*Typy SIEDLISK wg. Dyrektywy Rady 92/43/EWG tzw. "Dyrektywy Siedliskowej" dla siedlisk przyrodniczych wymienionych w załączniku I 
Lp	Nazwa siedliska 	% pokrycia powierzchni	
1	Starorzecza i inne naturalne, eutroficzne zbiorniki wodne		1,00	
2	Suche wrzosowiska 		0,50	
3	Suche, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae) 		0,50	
4	Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe 				5,00	
5	Niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie 			5,00	
6	Torfowiska przejściowe i trzęsawiska 				0,05	
7	Lasy łęgowe i nadrzeczne zarośla wierzbowe 			10,00	
8	Łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe 			5,00	
9	Świetlista dąbrowa subkontynentalna 				7,00	
1.3.3.	ORNITOFAUNA DOLINY PILICY – CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA
Ostoja ptasia o randze krajowej. Występują tu co najmniej 32 gatunki ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej**, 6 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK).
Zróżnicowana pod względem składu i wilgotności gleba, a także ekstensywne użytkowanie użytków zielonych stworzyły bardzo ciekawy, mozaikowaty układ siedlisk i roślinności - poczynając od kserotermicznych, po bagienne. W ostoi utrzymują się duże kompleksy łąk. Obszar obejmuje pozostałości naturalnych lasów “spalskich”, z których najcenniejsze są płaty starych dąbrów. W dolinie dobrze zachowały się także lasy łęgowe. Z tego obszaru podawanych jest 6 typów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej*. Ostoja charakteryzuje się bogatą florą - stwierdzono tu występowanie 575 gatunków roślin naczyniowych, w tym rzadkie, zagrożone i prawnie chronione. Dolina jest od 1984 r. zasiedlona przez bobry, a od połowy lat 1990. przez wydry. Pilica jest jedną z ważniejszych w Polsce rzek z punktu widzenia ochrony ichtiofauny. 
Na terenie ostoi stwierdzono 56 lęgowych gatunków ptaków związanych z siedliskami wodnymi i bagiennymi. W okresie lęgowym opisywany obszar zasiedla: 
•	7%-10% populacji krajowej sieweczki obrożnej (Charadrius dubius)
•	5%-10% populacji krajowej brodźca piskliwego (Actitis hypoleucos)
•	około 5% krwawodzioba (Tringa totanus)
•	2%-3% rycyka (Limosa limosa)
•	Przynajmniej 1% populacji krajowej następujących gatunków ptaków: 
•	batalion (Philomachus pugnax) (PCK) 
•	bączek (Ixobrychus minutus) (PCK) 
•	bąk (Botaurus stellaris) (PCK) 
•	podróżniczek (Luscinia svecica) (PCK) 
•	rybitwa białoczelna (Sterna albifrons) (PCK) 
•	rybitwa czarna (Chlidonias niger), rybitwa rzeczna (Sterna hirundo), sieweczka rzeczna (Charadrius dubius), trzmielojad (Pernis apivorus), zimorodek (Alcedo atthis). 
W stosunkowo wysokim zagęszczeniu występują: błotniak łąkowy (Circus pygargus), błotniak stawowy (Circus aeruginosus), bocian czarny (Ciconia nigra), derkacz (Crex crex), jarzębatka (Sylvia nisoria), kropiatka (Porzana porzana), świergotek polny (Anthus campestris), zausznik (Podiceps nigricollis), cyranka (Anas querquedula), czernica (Aythya fuligula), gąsiorek (Lanius collurio), lelek (Caprimulgus europaeus), nurogęś (Mergus merganser).

**GATUNKI, ptaków których dotyczy Artykuł 4 Dyrektywy Rady 79/409/EWG
i gatunki wymienione w Załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG

Lp	Nazwa gatunkowa	Populacja rozrodcza	
1	Bąk (Botaurus stellaris)	>24m	
2	Bączek (Ixobrychus minutus)		>7p	
3	Bocian czarny (Ciconia nigra) 		>7p 		
4	Bocian biały (Ciconia ciconia)		c.35p 		
5	Trzemielojad (Pernis apivorus) 		>6p 		
6	Orzeł bielik (Haliaeetus albicilla) 	1p 		
7	Błotniak stawowy (Circus aeruginosus) 	c.80p 		
8	Błotniak łąkowy (Circus pygargus) 		c.5p 		
9	Orlik krzykliwy (Aquila pomarina)		1p	
10	Kropiatka (Porzana porzana) 			>20p 		
11	Zielonka (Porzana parva)			c.5p 		
12	Derkacz (Crex crex) 				>80m 		
13	Żuraw (Grus grus)				>5p 		
14	Batalion (Philomachus pugnax) 		1-3f 		
15	Rybitwa rzeczna (Sterna hirundo)		>70p 		
16	Rybitwa białoczelna (Sterna albifrons)	 	c.20p 		
17	Rybitwa czarna (Chlidonias niger)		>90p 		
18	Puchacz (Bubo bubo)		1p	
19	Lelek (Caprimulgus europaeus)		40p 		
20	Zimorodek (Alcedo atthis)			65-75p	
21	Dzięcioł zielonosiwy (Picus canus)	 	>1p 		
22	Dzięcioł czarny (Dryocopus martius) 		>20p 		
23	Dzięcioł średni (Dendrocopos medius) 	>7p 		
24	Lerka (Lullula arborea) 			>30p 		
25	Świergotek polny (Anthus campestris)	>30p 		
26	Podróżniczek (Luscinia svecica)		>12-16p	
27	Jarzębatka (Sylvia nisoria) 			>170p 		
28	Muchołówka mała (Ficedula parva)	 	1p	
29	Gąsiorek (Lanius collurio)			>300p 		
30	Ortolan (Emberiza hortulana)		>20p 		
31	Cietrzew (Tetrao tetrix tetrix)		1p	

Gatunki ptaków regularnie występujące, ale nie wymienione w Załączniku I Dyrektywy Rady 79/409/EWG
Lp	Nazwa gatunkowa	Populacja rozrodcza	
1	Pekozek (Tachybaptus ruficollis)	 	>10p 		
2	Perkoz rdzawszyi (Podiceps grisegena)	>5p 		
3	Perkoz zausznik (Podiceps nigricolli)	>30p 		
4	Krzyżówka (Anas platyrhynchos)		c.400p	
5	Cyranka (Anas querquedula) 			>35p 		
6	Głowienka (Aythya ferina)			c.15p	
7	Czernica (Aythya fuligula)			>65p 		
8	Nurogęś (Mergus merganser) 			c.20p 		
9	Wodnik (Rallus aquaticus) 			>15p 		
10	Łyska (Fulica atra)				>50p	
11	Sieweczka rzeczna (Charadrius dubius)		>50p 		
12	Sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula)	30-40p 		
13	Rycyk (Limosa limosa) 				>200p 		
14	Krwawodziób (Tringa totanus) 			>100p	
15	Samotnik (Tringa ochropus)			>13p 		
16	Brodzic piskliwy (Actitis hypoleucos) 		c.100p	

*SSAKI (Mammalia) gatunki wymienione w Załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG
Lp	Nazwa gatunkowa	Populacja osiadła	
1	Bóbr europejski (Castor fiber)	40 rodzin	
2	Wydra (Lutra lutra)	5-10 os.	

*RYBY(Pisces): gatunki wymienione w Załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG wymienione w Załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG
Boleń (Aspius aspius), różanka (Rhodeus sericeus amarus), piskorz (Misgurnus fossilis), koza (Cobitis taenia)
1.3.3.1.	Inne gatunki kręgowców i roślin istotne ze względu na zachowanie bioróżnorodności 
SSAKI (Mammalia)
Łoś (Alces alces), sarna Capreolus capreolus 
jeleń (Cervus elaphus), kuna leśna (Martes martes), borsuk (Meles meles), gronostaj (Mustela erminea), łasica (Mustela nivalis), tchórz (Mustela putorius) wiewiórka pospolita (Sciurus vulgaris) 
GADY (Reptilia)
Padalec zwyczajny (Anguis fragilis), zaskroniec (Natrix natrix), żmija zygzakowata (Vipera berus) 
RYBY (Pisces)
piekielnica (Alburnoides bipunctatus), świnka (Chondrostoma nasus), sum (Silurus glanis) 
ROŚLINY
Aquilegia vulgaris, Asarum europaeum, Chimaphila umbellata, Daphne mezereum, Dianthus superbus, Digitalis grandiflora, Epipactis atrorubens, Frangula alnus, Hedera helix, Hierochloe odorata, Lathyrus palustris, Lilium martagon, Listera ovata, Lycopodium annotinum, Lycopodium clavatum, Menyanthes trifoliata, Nuphar lutea, Nymphaea alba, Ononis spinosa, Platanthera bifolia, Ribes nigrum, Viburnum opulus. 
1.3.4.	ZAGROŻENIA dla środowisk naturalnych 
Poważne zagrożenie środowiska naturalnego doliny Pilicy i bytujących tu gatunków kręgowców stwarza obniżanie poziomu wód gruntowych oraz przesuszanie łąk i pastwisk. Procesy te są  efektem zmniejszenie przepływu w rzece Pilicy co z kolei jest implikacją powstania Zbiornika Sulejowskiego. W efekcie rozchwiania stosunków wodnych na tereny wodno-błotne wkraczają rośliny sucholubne (min. mietlica zwyczajna, kostrzewa owcza, szczotlica siwa, zawciąg pospolity, macierzanka piaskowa i inne). Obserwuje się towarzyszącą temu zmianę awifauny; wycofują się gatunki wymagające wilgotnych okresowo zalewanych łąk. Z opisywanych terenów wycofał się kulik wielki (Numenius arquata), coraz rzadsze stają się gatunki do niedawna jeszcze nierzadkie: rycyk (Limosa limosa), krwawodziób (Tringa totanus), sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula), rybitwa białoczelna (Sterna albifrons), bocian czarny (Ciconia nigra), błotniak stawowy (Circus aeruginosus). Zanikające starorzecza zasadniczo wypływają na zmniejszanie się populacji płazów.
Niekorzystny na opisywane biotopy wpływa również zmiana upraw zielonych na rolne oraz zaniechanie użytkowania łąk i pastwisk, co powoduje naturalną sukcesję roślinności krzewiastej i drzewiastej. 
1.3.5.	Ochrona obszarowa	
1.3.5.1.	Obszar Chronionego Krajobrazu “Dolina Pilicy i Drzewiczki”.
Zlokalizowany w południowej części gminy Mogielnica obejmuje fragment doliny Pilicy znamionujący się szczególnie bogatym zróżnicowaniem przyrodniczo-krajobrazowym.
Północna część tego obszaru zamykają strome, częściowo zerodowane brzegi rzeki, poprzecinane jarami, w części porośnięte zakrzaczeniami i lasami, połacie łąk, środowisk szuwarowych i mokradeł tworzą malowniczą mozaikę środowisk. Część południowa mniej urozmaicona krajobrazowo to połacie podmokłych łąk i szuwarzysk stanowią ostoję awifauny wodno-błotnej typowej dla tego obszaru.   
1.3.5.2.	Zespół przyrodniczo-krajobrazowy “Dolina Mogielanki”.
Położony pomiędzy miejscowościami Dziarnów - Główczyn zespół obejmuje swoim zasięgiem najcenniejszy przrodniczo fragment doliny Mogielanki – zachowały się tu fragmenty łęgu olszowego, liczne środowiska łąkowe i łąkowo-pastwiskowe pokryte roślinnością szuwarowo-torfowiskową ze storczykiem wełnianką, kosaćcem żółtym, grążelem żółtym. Zróżnicowana gatunkowo jest na tym obszarze fauna ptasia ok. 70 gatunków lęgowych i pojawiających się regularnie min. błotniak stawowy (Circus aeruginosus), bocian czarny (Ciconia nigra), derkacz (Crex crex), jarzębatka (Sylvia nisoria), kropiatka (Porzana porzana), zimorodek (Alcedo atthis).
W rejonie tym (okolice Otalżąki) znajdują się również ślady pogańskiego ośrodka kultu z pierwszego tysiąclecia.  
1.3.6.	ANEKS
1.3.6.1.	Kozienicki Park Krajobrazowy
1.3.6.1.1	Ogólna charakterystyka biogeograficzna obszaru
Powierzchnia - 26 233,83 ha, 
Strefy ochronnej -  36 009,62 ha. 
Utworzony w roku 1983 (powiększony w roku 2001) celem zachowania lokalnego krajobrazu przyrodniczo-geograficznego naturalnych lasów Puszczy Kozienickiej z sięgającymi tu północnych granic zasięgu jawora, jodły pospolitej, buka zwyczajnego, klonu, cisa i zimozióła północnego tworzącymi z pozostałymi gatunkami drzewostany mieszane, zajmujące słabo zmienione siedliska leśne z bogatą roślinnością zielną, ciekawym i różnorodnym krajobrazem. Tę rozmaitość form determinuje położenie Parku: w widłach pradolin rzek Wisły i Radomki, w równinnym krajobrazie polodowcowym, z wydmowymi wzniesieniami, charakterystycznymi zabagnieniami zwanymi przez miejscową ludność “ługami”. 
Na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego zachowało się wiele naturalnych zbiorowisk leśnych: olsów, łęgów, lasów mieszanych i grądów. Cześć z nich objęta została ochroną rezerwatową. Jest ich w parku 14 i reprezentują najbogatsze i najciekawsze zbiorowiska roślinne. Łącznie rezerwaty zajmują 1180,83 ha. Z opisanych na terenie Parku zbiorowisk roślinnych największe znaczenie ze względu na zachowanie bioróżnorodności mają zespoły leśne oraz torfowiskowo-bagienne i sporadycznie łąkowe, które są zespołami stosunkowo najmniej zniekształconymi gospodarczo. 
1.3.6.1.2	Ogólna charakterystyka florystyczna 
W Puszczy sklasyfikowano 569 gatunki roślin naczyniowych (wśród nich 41 gatunki chronione prawnie) należących do 84 rodzin i 294 rodzajów. Ponadto w KPK zanotowano występowanie 204 gatunków porostów i ok. 94 gatunki mszaków. 
Bogata i zróżnicowana jest dendroflora KPK - tworzy ją co najmniej 35 gatunków drzew oraz 33 gatunki krzewów. Rozmieszczenie poszczególnych gatunków związane jest przede wszystkim z warunkami siedliskowymi. Do rzadszych gatunków należy m.in. buk zwyczajny, unikatowe są również stanowiska cisa pospolitego oraz lipy szerokolistnej. Szczególnie charakterystyczną dla dendroflory KPK jest "kandelabrowa" forma starszych dębów szypułkowych. 
1.3.6.1.3	Ogólna charakterystyka faunistyczna 
Płazy (Amphibia) i gady (Reptilia)
Na terenie Puszczy stwierdzono występowanie 13 z 18 krajowych gatunków płazów i 6 z 9 gatunków gadów. Skład gatunkowy jest typowy dla obszarów nizinnych. Nie wiadomo jak duży wpływ na populacje płazów i gadów ma obserwowane od lat zjawisko zanikania wilgotnych siedlisk, małych cieków i zbiorników wodnych. 
Flagowym gatunkiem herpetofauny parku jest żółw błotny (Emys orbicularius) notowany w rezerwacie przyrody "Okólny Ług". Jest to jedyne stanowisko jego występowania na tym terenie. Gatunek ten wg. "Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt" zaliczany jest do skrajnie zagrożonych i ginących nie tylko w skali Polski ale również kontynentu. 
Ptaki (Aves) 
Do 1995 roku na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego stwierdzono występowanie 226 gatunków ptaków, w tym 170 lęgowych. Współczesna awifauna lęgowa KPK reprezentowana jest przez 158 gatunków, a nielęgowa przez 60 gatunków, z tego do "Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt" wpisanych jest 31 gatunków. 
W drugiej połowie XX wieku całkowicie wycofało się z omawianego obszaru 8 gatunków z czego 5: batalion (Philomachus pugnax), rybitwa białowąsa (Chlidonias hybrydus), łęczak (Tringa glareola), orlik grubodzioby (Aquila clanga), cietrzew (Tetrao tetrix tetrix) to gatunki, za których wygasanie odpowiedzialna jest w najpoważniejszym stopniu przesuszenie środowisk leśnych i łąkowych spowodowane źle realizowanymi melioracjami. W połowie lat 70-tych na terenie Puszczy Kozienickiej potwierdzono lęgi orła przedniego (Aquila chrysaetos), co w ubiegłym stuleciu było jedynym tego rodzaju przypadkiem w centralnej Polsce. 
Ssaki (Mammalia)
Fauna ssaków gatunkowo jest bardzo urozmaicona: 58 gatunków stale bytujących oraz 1 gatunek (wilk) obserwowany na tym terenie sporadycznie najczęściej podczas ostrych zim. Odnotowano też jeden przypadek udanego wyprowadzenia miotu na terenie rezerwatu “Załamanek”. Stosunkowo nowym elementem fauny ssaków na tym terenie jest bóbr europejski (Castor fiber). Wytępiony doszczętnie jeszcze na początku XIX w, w roku 1991 roku reintrodukowano na Zagożdżonce, 4 osobniki tego gatunku pochodzące z Suwalszczyzny. Obecnie bóbr tworzy w tym rejonie stabilną, rozradzającą się populację. Od niedawna również do lasów KPK powrócił łoś (Alces alces). Gatunek ten, podobnie jak bóbr, wytępiony na początku XIX w pojawił się w Puszczy  ponownie w latach 70-tych minionego wieku. Obecnie tworzy liczoną na kilkanaście osobników populację. Dość nieliczny w Parku jest jeleń (Cervus elaphus) – populacja szacowana na ok. 50 sztuk.   Szczególnie bogata w Parku jest fauna nietoperzy: 16 gatunków, z których rozmnaża się 14 gatunków. Szczególnie charakterystyczne są nocek Brandta (Miotis brandtii) i nocka Bechsteina (Miotis bechsteinii). Dla tego drugiego Park jest miejscem najliczniejszym rozrodu gatunku. 
Liczebność zwierzyny łownej pomimo bogatych i żyznych siedlisk nie przekracza pojemności łowisk, a ich stan można określić jako średni. 
1.3.6.2.	Puszcza Pilicka
1.3.6.2.1	Ogólna charakterystyka biogeograficzna obszaru
Kompleks leśny określany tym mianem nie ma wprawdzie charakteru puszczańskiego niemniej zachowane tu fragmenty siedlisk grądowych, borów w tym borów bagiennych, naturalne, stare drzewostany dębowe i jodłowe w tej części Polski mają charakter unikatowy. 
Puszcza Piska jest jednym z najbardziej popularnych w środkowej Polsce obszarów turystycznych. Do jego zasadniczych atrakcji należą: osiedle uzdrowiskowe Spała i rezerwat żubrów w Smardzewicach. W sąsiedztwie tych lasów położone są miejscowości o znaczeniu historycznym: Inowłódz z romańskim kościołem z XII w. oraz Studzianna z zespołem klasztornym i kościołem barokowym z XVII w. Puszcza Piska interesująca jest również ze względu na terytorialne sąsiedztwo Nowego Miasta n.Pilicą
Na Puszczę Pilicką składa się kilka kompleksów leśnych w mniejszym lub większym stopniu przekształconych gospodarczo:
Lasy Spalskie (ok. 9000 ha) rozciągają się na lewym brzegu Pilicy na wschód od Tomaszowa Mazowieckiego. Dominują młode drzewostany sosnowe, ale w paru miejscach zachowały się jednak starodrzewia sosnowe i dębowe. Podczas ostatniej wojny lasy te były mocno eksploatowane gospodarczo, wcześniej - szczególnie w latach 1914-1918 - również prowadzono tu intensywną trzebież, także po II wojnie światowej wyręby były znaczne. Po wojnie która katastrofalnie odbiła się na stanach zwierzyny płowej (jelenie wybito doszczętnie) Spała straciła swój status łowiska rządowego, stała się ośrodkiem wczasowym, a rezydencję łowiecką przeniesiono w głąb uroczyska Konewka.
Lasy Lubocheńskie (ok. 7000 ha) w jeszcze poważniejszym stopniu niż Lasy Spalskie przekształcone gospodarczo. Przeważają młode drzewostany. 
Lasy Kolskie (ok. 12 000 ha) ciągną się między Piotrkowem, a Tomaszowem i składają się z kilku połączonych z sobą dużych kompleksów. Między Kołem a Lubiaszowem zachowały się jeszcze naturalne, stare drzewostany jodłowe i dębowe. Jest to obszar leśny o szczególnej wartości z punktu widzenia stanu zachowania naturalnej flory i fauny leśnej.
W centralnej części Lasów Kolskich, otoczona lasami, leży wieś Koło. W tej części lasów przeważają wilgotne i żyzne siedliska grądowe, a wśród borów sosnowych pojawiają się fragmenty borów bagiennych. Środowiska te są najbogatsze entomologicznie: motyle związane z zimnymi środowiskami bagiennymi: modraszek torfowiec, szlaczkoń torfowiec, czerwończyk najmniejszy. Gatunki te stanowią arktyczny lub syberyjski element faunistyczny w faunie Polski. 
Lasy Lubieńskie (ok. 10 000 ha) zwarty kompleks pomiędzy Pilicą, a Luciążą. Przeważają siedliska borowe ubogie, sporo jest śródleśnych torfowisk i wydm. Niektóre z zagłębień wypełnione wodą są przez cały rok, tworząc płytkie jeziora dystroficzne. Do niedawna były tu również stanowiska jodły. Piękna świetlista dąbrowa ze starodrzewiem dębowym zachowała się w uroczysku Kaleń koło Łęczna. W lasach Lubieńskich zachowały się stanowiska rzadkich gatunków roślin: koniczyny łubinowatej i długosza królewskiego. Wieś Lubień, podobnie jak Koło, leży na zamkniętej polanie i nie ma połączenia z polami wsi sąsiednich.
Źródła 
Chmielewski S. 1997. Zmiany w awifaunie doliny Pilicy po budowie Zbiornika Sulejowskiego. Kulon. 2,1: 33-40.
Chmielewski S. 1997a. Przeloty i zimowanie ptaków na Dolnej Pilicy. Kulon. 2,2: 129-166.
Chmielewski S., Kusiak P., Sosnowski J. 1993. Awifauna lęgowa tarasu zalewowego dolnej Pilicy. 34,3-4: 247-276.
Chmielewski S., Tabor J., Tabor M., Tabor A. 1998. Ziemia Radomska i Kielecka. W: J. Krogulec (red.). Ptaki łąk i mokradeł Polski
(stan populacji, zagrożenia i perspektywy ochrony). IUCN Poland, Warszawa. 229-262.
Chmielewski S., Wilniewczyc P., Tabor J. 2000. Awifauna okresu lęgowego doliny górnej i środkowej Pilicy. Kulon. 5,2: 117-136.
Głowaciński Z. (red.). 2001. Polska czerwona księga zwierząt. Kręgowce. PWRiL, II wyd., Warszawa.
Gromadzki M., Błaszkowska B., Chylarecki P., Gromadzka J., Sikora A., Wieloch M., Wójcik B. 2002. Sieć ostoi ptaków w Polsce.
Wdrażanie Dyrektywy Unii Europejskiej o ochronie dzikich ptaków. OTOP, Gdańsk.
Gromadzki M., Dyrcz A., Głowaciński Z., Wieloch M. 1994. Ostoje Ptaków w Polsce. OTOP, Bibl. Monitor. Środ., Gdańsk.
Gromadzki M., Gromadzka J., Sikora A., Wieloch M. 2002. Wielkość populacji i trendy liczebności wybranych gatunków ptaków lęgowych w Polsce w latach 1991-2002. ZO PAN Gdańsk (mat. niepubl.).
Jakubowska-Gabara J. 1976. Zespoły leśne uroczyska Tomczyce. Acta Univ. Lodz. Folia Bot. ser. II. 2: 109-125.
Liro A., Dyduch-Falniowska A. 1999. Natura 2000 - Europejska Sieć Ekologiczna. MOŚZNiL Warszawa. 1-93.
Markowski J. 1982. Ptaki doliny Pilicy – projektowanej strefy krajobrazu ochronnego. 44: 163-217.
Osuchowska M. 1992. Zbiorowiska roślinne doliny Pilicy od Domaniewic do ujścia. UWoj. Opole, WKP (mat. niepubl.).
Tabor J., Ciach M., Chmielewski S. 1999. Awifauna Zbiornika Sulejowskiego w okresie lęgowym. Kulon. 4,1-2: 37-53.
Walczak M., Radziejowski J., Smogorzewska M., Sienkiewicz J., Gacka-Grzesikiewicz E., Pisarski Z. 2001. Obszary chronione w Polsce. IOŚ, III wyd., Warszawa.
....................
Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 to sieć obszarów chronionych na terenie państw członkowskich Unii Europejskiej. Celem wyznaczania tych obszarów jest ochrona cennych pod względem przyrodniczym i zagrożonych składników różnorodności biologicznej w państwach Unii Europejskiej.  Europejską Sieć Ekologiczną Natura 2000 tworzą: 
*Specjalne Obszary Ochrony (SOO) - (Special Areas of Conservation - SAC) wyznaczone na podstawie Dyrektywy Rady 92/43/EWG, tzw. "Dyrektywy Siedliskowej" w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory dla siedlisk przyrodniczych wymienionych w załączniku I oraz siedlisk gatunków zwierząt i roślin wymienionych w załączniku II do  Dyrektywy. 
Specjalne Obszary Ochrony (SOO) obejmują 
- siedliska naturalne
- siedliska gatunków roślin i zwierząt
**Obszary Specjalnej Ochrony (OSO) - (Special Protection Areas - SPA) wyznaczone na podstawie Dyrektywy Rady 79/409/EWG, tzw. "Dyrektywy Ptasiej", w sprawie ochrony dzikich ptaków, dla gatunków ptaków wymienionych w załączniku I do Dyrektywy 
Obszary Specjalnej Ochrony obejmują ochronę siedlisk ptaków, połączone w miarę możliwości fragmentami krajobrazu zagospodarowanymi w sposób umożliwiający migrację, rozprzestrzenianie i wymianę genetyczną gatunków. 

Rozdział 1.4.	
Społeczność lokalna
1.4.1.	Charakterystyka demograficzna
Według danych GUS za 2002 rok powiat zamieszkuje nieco ponad osób. Kształtowanie się liczby ludności w latach poprzednich (od 1996 r) oraz prognozę demograficzną na lata do 2016 roku przedstawia tabela:
Liczba ludności powiatu grójeckiego	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Liczba ludności:	108990	108906	108967	109039	108797	108522	108474	
lata:	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	
Prognoza liczby ludności:	108426	108377	108329	108281	108233	108184	108136	
lata:	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	
Prognoza liczby ludności:	108088	108040	107991	107943	107895	107847	107798	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Prognoza jest czysto ekstrapolacyjna i oparta na założeniu, że będzie się niezmiennie kontynuował obecny trend niewielkiego spadku liczby ludności powiatu. 
Tabela 1.	Powiat grójecki — zagęszczenie ludności (lata 1996 – 2002)
Zagęszczenie ludności (osoby na km2)	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	78,81	78,75	78,79	78,84	78,67	78,47	77,26	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	86,51	86,47	86,46	86,54	86,42	86,61	85,07	
Średnio w województwie	142,18	142,28	142,33	142,42	142,57	142,75	144,15	
Średnio w Polsce ogółem	123,57	123,64	123,66	123,62	123,59	123,55	122,23	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Z kolei niskie zagęszczenie ludności na terenie gminy potwierdza tezę o porównywalności danych powiatu ze wskaźnikami średnimi dla gmin miejsko-wiejskich. Pokazuje to powyższa tabela na przykładzie okresu lat 1996 – 2002 i na tle porównawczym powiatu, województwa i gmin miejsko-wiejskich w Polsce ogółem. 
Tabela 2.	Kobiety jako odsetek ludności ogółem (lata 1996 – 2002)
Wskaźnik feminizacji populacji:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	50,48%	50,43%	50,40%	50,47%	50,45%	50,48%	50,56%	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	50,77%	50,78%	50,78%	50,80%	50,80%	50,81%	50,98%	
Średnio w województwie	51,81%	51,82%	51,84%	51,85%	51,88%	51,90%	51,96%	
Średnio w Polsce ogółem	51,35%	51,37%	51,38%	51,41%	51,42%	51,44%	51,58%	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Podobnie ze wskaźnikiem feminizacji: jest on na poziomie gmin miejsko-wiejskich, a widocznie niższy od średniej krajowej.
1.4.1.1.	Przyrost naturalny 
Jeśli chodzi o przyrost naturalny, to jest on wyraźnie niższy, niż w całym otoczeniu porównawczym i w dodatku wyraźnie maleje z roku na rok. Zastanawia, że powiat miał ujemny przyrost naturalny nieprzerwanie już od 1998 roku.
Tabela 3.	Przyrost naturalny w latach 1996 – 2002
Przyrost naturalny na 1000 ludności	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	-0,61	0,07	-0,99	-1,70	-1,63	-2,05	-2,42	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	2,24	1,96	1,48	1,00	1,20	1,05	0,67	
Średnio w województwie	-0,46	-0,57	-0,83	-1,30	-0,77	-0,83	-0,91	
Średnio w Polsce ogółem	1,11	0,84	0,52	0,02	0,27	0,13	-0,15	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
1.4.1.2.	Zjawiska migracyjne
Migracja jest jedną z podstawowych wskaźników społecznej oceny strategicznych szans terenu. Emigruje się z terenów o marnych perspektywach, a imigruje się na te tereny, które mają – jak się spodziewamy – obiecujące szanse rozwojowe. 
Z tego punktu widzenia powiat grójecki wypada blado. Podczas gdy do gmin województwa mazowieckiego ogółem nastąpił w 2002 roku prawie 1% napływ mieszkańców (liczby w tabeli 5 to promile), w powiecie grójeckim mamy w tym samym czasie  półtoraprocentowy odpływ ludności.
Tabela 4.	Saldo migracji ludności: powiat grójecki na tle porównawczym w przeliczeniu na 1000 mieszkańców w latach 1996 – 2002
Saldo migracji na 1000 mieszkańców OGÓŁEM	
lata:	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	-0,84	1,55	2,36	-0,60	-0,49	-13,28	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	4,70	2,13	-0,06	3,65	3,98	-18,01	
Średnio w województwie	1,34	1,16	1,97	1,24	2,15	10,59	
Średnio w Polsce ogółem	-0,31	-0,34	-0,36	-0,51	-0,43	-10,68	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
1.4.1.3.	Struktura wiekowa populacji
Następna tabela obrazuje udział młodzieży w populacji, niski na tle wskaźnika dla gmin miejsko-wiejskich w Polsce ogółem, ale na szczęście nieco wyższy niż w województwie ogółem. 
Tabela 5.	Ludność w wieku przedprodukcyjnym jako odsetek ludności w wieku produkcyjnym (lata 1996 – 2002)
Miara Demograficznej Młodości	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	45,74%	44,21%	42,57%	41,21%	39,40%	37,80%	37,63%	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	49,91%	48,34%	46,60%	44,95%	43,03%	41,01%	40,19%	
Średnio w województwie	42,99%	41,67%	40,24%	38,91%	37,37%	35,74%	34,46%	
Średnio w Polsce ogółem	45,65%	44,17%	42,58%	41,04%	39,34%	37,50%	36,42%	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Kolejna tabela pokazuje Miarę Demograficznej Starości populacji powiatu. MDS jest od lat wyraźnie wyższa w powiatu, niż w gminach miejsko-wiejskich w Polsce ogółem, powiecie, czy województwie. A więc: społeczność powiatu  to społeczność starzejąca się.  
Tabela 6.	Ludność w wieku poprodukcyjnym jako odsetek ludności w wieku produkcyjnym (lata 1996 – 2002)
Miara Demograficznej Starości	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	27,22%	27,25%	27,05%	26,94%	26,60%	26,30%	26,69%	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	22,87%	22,94%	22,90%	22,89%	22,84%	22,69%	23,02%	
Średnio w województwie	27,12%	27,21%	27,27%	27,26%	27,20%	27,05%	26,79%	
Średnio w Polsce ogółem	23,67%	23,81%	23,90%	23,98%	24,03%	24,01%	24,23%	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Żeby ostatecznie przypieczętować tę część analizy, w tabeli poniżej zaprezentowano wskaźnik perspektywiczności populacji. Wyraża on przewagę liczebną grupy w wieku przedprodukcyjnym nad grupą w wieku poprodukcyjnym. Przeciętnie w Polsce grupa “następców” jest w gminach miejsko-wiejskich blisko dwukrotnie liczniejsza od grupy “seniorów”. W powiecie wskaźnik ten w 2002 roku po raz pierwszy spadł poniżej 42%, czyli na każdego “seniora” przypada tylko 1,4 “następcy”. O takiej populacji powiemy, że jej perspektywy demograficzne są niestabilne. 
Tabela 7.	Wskaźnik perspektywiczności populacji  (przewaga procentowa ludności w wieku przedprodukcyjnym nad ludnością w wieku poprodukcyjnym w latach 1996 – 2002)
Wskaźnik perspektywiczności populacji	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	68,07%	62,21%	57,35%	52,96%	48,15%	43,73%	41,00%	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	118,24%	110,73%	103,50%	96,40%	88,43%	80,73%	74,62%	
Średnio w województwie	58,54%	53,13%	47,60%	42,77%	37,40%	32,12%	28,63%	
Średnio w Polsce ogółem	92,85%	85,49%	78,11%	71,18%	63,68%	56,23%	50,28%	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Tabela 8.	Małżeństwa na 1000 ludności (lata 1996 – 2002)
Nowo zawierane małżeństwa na 1000 ludności:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	5,65	5,61	5,74	5,36	5,85	5,50	5,95	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	5,35	5,45	5,54	5,83	5,54	5,14	5,10	
Średnio w województwie	5,30	5,23	5,40	5,64	5,49	5,16	5,10	
Średnio w Polsce ogółem	5,27	5,30	5,42	5,68	5,46	5,05	5,02	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Jak z kolei widać w tabeli 9, niska ilość dzieci i ujemny przyrost nie wiążą się bynajmniej z małą ilością zawieranych małżeństw. Ilość zawieranych małżeństw nie odbiega od średnich dla całego kraju. Z wywiadów wynika jednak, że młodzi pobierają się, a następnie czekają z decyzją prokreacyjną na ustabilizowanie się ich sytuacji materialnej i zawodowej.
Jak zobaczymy dalej, nie jest oczywiste, czy mają oni na co czekać, bo z analizy wynika, że w powiecie grójeckim raczej nieprędko nastąpi istotna poprawa koniunktury.
1.4.2.	Jakość życia
1.4.2.1.	Sytuacja ekonomiczna rodzin
Nie ma bezpośrednich danych o zamożności przeciętnej rodziny  w powiecie grójeckim. Z danych pośrednich (dyskusja na Grupach roboczych) wynika jednak, że ocena własnej zamożności przez mieszkańców jest pesymistyczna i postrzegana jako bariera rozwojowa. Poniższa tabela pokazuje obciążenie jednego pracującego utrzymaniem osób niepracujących (czyli razem osób w wieku produkcyjnym: bezrobotnych i nieaktywnych ekonomicznie oraz w wieku przed- i poprodukcyjnym). 
Tabela 9.	Ilość osób niepracujących na utrzymaniu jednego pracującego: powiat na tle województwa, kraju i gmin miejsko-wiejskich w Polsce ogółem w  latach 1996 – 2002
Osoby na utrzymaniu jednego pracującego	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	6,40	6,10	5,99	5,99	6,20	7,00	7,31	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	4,08	4,02	4,08	4,39	4,90	5,15	5,24	
Średnio w województwie	2,67	2,60	2,60	2,66	2,86	2,89	3,04	
Średnio w Polsce ogółem	3,17	3,13	3,16	3,35	3,73	3,84	3,97	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
O ile przeciętny mieszkaniec województwa mazowieckiego utrzymywał w 2002 roku niewiele ponad trzy osoby, to w tym samym okresie mieszkaniec powiatu grójeckiego pracował na blisko 7 osób niepracujących. Przyczyny tego zjawiska można upatrywać w pewnym stopniu w dużym udziale seniorów w populacji. Pośrednio może ono świadczyć też o istnieniu nierozpoznanej przez nas istotnej szarej strefy, z której mogą utrzymywać się liczni mieszkańcy. 
Jak okaże się z kolejnych danych, jest bardzo prawdopodobne, że bardzo duża liczba osób utrzymuje się z nielegalnego zatrudnienia w usługach turystycznych.
1.4.3.	Edukacja
System oświatowy w Powiecie Grójeckim rozbudowany i uzupełniony placówkami kształcenia specjalnego jest systematycznie dostosowany do potrzeb i oczekiwań. Dyrektorzy szkół obserwują bacznie rynek, a wszystkie niezbędne posunięcia w uruchomieniu bądź zakończeniu profili klas mogą być nawet regulowane co rok. Dostosowanie oferty edukacyjnej jest na realizowane na bieżąco w odniesieniu do potrzeb. Ze względu na duże zainteresowanie firm i przedsiębiorstw pracownikami władającymi językiem rosyjskim w szkołach ponadgimnazjalnych Powiatu Grójeckiego są do dyspozycji uczniów klasy z rozszerzonym językiem rosyjskim. Obowiązuje zasada, by kierunki nauczania zawodowego były zgodne z profilem produkcji zasadniczej Powiatu Grójeckiego (tj. sadownictwem, rolnictwem i przetwórstwem). Szkoły są wyposażone w pracownie informatyczne, laboratoria przedmiotowe oraz zaplecze sportowe. Z tym, że jak wskazywali uczestnicy konwentu z dnia 20.04.04 r. na terenie Grójca boiska przyszkolne, które powinny być udostępniane młodzieży po godzinach lekcyjnych zmieniają się w samochodowe place manewrowe.
Większość uczniów uczęszcza do szkół ogólnokształcących, w których jest szeroka oferta rozszerzonych o konkretne przedmioty profili (w tym języki: angielski, rosyjski i niemiecki). Absolwenci szkół ponadgimnazjalnych kształcą się dalej przede wszystkim w Warszawie. Nie ma oficjalnych badań potwierdzających tę tezę, jedyną placówką, która udostępnia dane o losach absolwentów jest LO w Nowym Mieście nad Pilicą, które prowadzi badania dotyczące losów absolwentów. W latach 2001/2002 oraz 2002/2003 większość maturzystów (odpowiednio: 72% i 83,5%) dostała się na wyższe uczelnie. Nie podjęło nauki odpowiednio: 6,1% i 5,8%. Nie wiadomo, ilu absolwentów uczelni wyższych wraca na teren Powiatu Grójeckiego – można oczekiwać, że mniejszość. Bliskość Warszawy, która jest atutem w rozwoju gospodarczym, czy na rynku nieruchomości, tym razem stanowi zagrożenia dla jakości oferowanych na powiatowym rynku pracy kadr.
Wszystkie placówki mogą się pochwalić nie tylko historycznymi tradycjami, ale również współczesnymi osiągnięciami – i tak, m.in. LO im. Piotra Wysockiego w Warce otrzymało w lutym 2004 r. certyfikat Szkoły Przyjaznej Uczniom, a Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych z Nowej Wsi realizuje programy Fundacji Młodzieżowej Przedsiębiorczości: “Droga do sukcesu”, “Ekonomia stosowana”, “Firma uczniowska”, “Młodzieżowe Miniprzedsiębiorstwo”, “W zgodzie z sobą i grupą”. W tej placówce odbywają się ponadto Powiatowe Konferencje Samorządów Szkolnych Szkół Ponadgimnazjalnych Powiatu Grójeckiego.
Na terenie Powiatu Grójeckiego działa sześć oświatowych placówek niepublicznych w Grójcu i Warce: placówka Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, w Grójcu – Cechu Rzemiosł Różnych, w Kozienicach Szkoła Mistrzostwa Sportowego (koszykówka), w Nowym Mieście n. Pilicą – Zakład Doskonalenia Zawodowego w Kielcach oraz szkoła publiczna, nie prowadzana przez Starostwo Powiatowe: Liceum Ogólnokształcące Fundacji Konarskiego w Grójcu. W Błędowie od września 2003 r. funkcjonuje Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych.
Problemem sugerowanym przez uczestników konwentu w dniu 20.04.04 jest widoczna polaryzacja wśród młodzieży. Przedstawiciele rodzin zamożnych w znaczący sposób prezentują dorobek swoich rodziców (własne samochody, motory, uczęszczanie do lokali niedostępnych dla ich mniej zamożnych kolegów).
Zakładając, że uczestnicy konwentu właściwie interpretują współczesne zjawiska społeczne zachodzące w środowiskach młodzieży, należy przyjąć, że jest to zjawisko mocno niepokojące. Pogłębienie się dysproporcji, charakteryzujące się ponadprzeciętnym wysokim wzrostem poziomu życia nielicznych grup społecznych zawsze towarzyszy obniżenie poziomu zaspokojenia potrzeb zazwyczaj znacznie liczniejszej grupy niezamożnej ludności. Bogaci i najbogatsi są beneficjentami procesów transformacji ustrojowej i przemian w gospodarce rynkowej z pewnością  stanowią dla Powiatu Grójeckiego szansę na dywersyfikację uzyskanych korzyści, a tym samym rozłożone co prawda w czasie, rozprzestrzenianie się dobrobytu. Niestety, dość wyraźnie rysuje się na tym obszar ubóstwa: środowisk, nie dysponujących takimi samymi czynnikami rozwojowymi – społeczności wymagających wsparcia z zewnątrz. 
Różnice między obiema opisanymi grupami są widoczne nawet dla przeciętnego obserwatora. Taka sytuacja może doprowadzić do frustracji osób z grupy mniej zamożnych i zachęcić te środowiska do próby osiągnięcia podobnego statusu (np. przez uczestniczenie w przestępstwach). Poniżej przedstawiamy charakterystyki szkół powiatowych, z uwzględnieniem specyfik profili.
Jasieniec
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Wincentego Witosa w Jasieńcu
kierunki kształcenia w szkołach o różnych profilach: technik agrobiznesu, technik żywienia i gospodarstwa domowego, zarządzanie informacją, mechanik operator pojazdów i maszyn rolniczych.

Nowe Miasto nad Pilicą
Liceum Ogólnokształcące
Kierunki: klasa z rozszerzonym programem nauczania języka polskiego, hostorii, języka angielskiego (drugi język: j. rosyjski); klasa z rozszerzonym programem nauczania biologii, chemii, języka niemieckiego (drugi język: j. angielski); klasa z rozszerzonym programem  nauczania matematyki, informatyki, języka angielskiego (drugi język: j. rosyjski) oraz oddział o profilu społeczno-usługowym i ekonomiczno-administracyjnym.

Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
Szkoła kształci młodzież upośledzoną w stopniu znacznym i umiarkowanym w gimnazjum, zasadniczej szkole zawodowej o kierunkach: stolarz budowlany, malarz i mechanik samochodowy oraz (dla dziewcząt) w kierunkach: krawiectwo lekkie, mała gastronomia.

Grójec
Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Skargi
Klasy z rozszerzonymi przedmiotami: blok I: język polski, matematyka, geografia, język angielski, blok II – język polski, historia, języka angielski, język rosyjski, blok III - język polski, historia, języka angielski, język francuski, blok IV – biologia, chemia, matematyka, technologia informacyjna; blok V - matematyka, fizyka, technologia informacyjna, język angielski; blok VI – matematyka, informatyka, język angielski.

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Armii Krajowej Obwodu “Głuszec” - Grójec
W skład zespołu wchodzą następujące szkoły:
Liceum Ekonomiczne
Liceum Ogólnokształcące o profilu ogólnym z możliwością rozszerzenia języka angielskiego i niemieckiego oraz o profilu informatycznym
Liceum profilowane:
-	ekonomiczno-administracyjne
-	mechaniczne techniki wytwarzania
-	mechatroniczne
-	usługowo-gospodarcze
-	zarządzania informacją
Zasadnicza Szkoła zawodowa
-	mechanik pojazdów samochodowych
-	sprzedawca
-	klasy wielozadaniowe (zawód do wyboru przez ucznia)
Liceum uzupełniające

Zespół Szkół w Grójcu
W skład zespołu wchodzą:
Szkoła Podstawowa
Gimnazjum
Zasadnicza Szkołą Zawodowa o profilach:
-	piekarz-cukiernik
-	mechanik pojazdów samochodowych
Szkoła prowadzi rónież klasy przygotowujące do pracy w zawodzie “pomoc cukiernika” uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym.

Jurki
Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Matki Wincenty Jadwigi Jaroszewskiej prowadzi klasy (II, III, IV, V, VI) Szkoły Podstawowej, klasy I-III gimnazjum oraz klasy Szkoły Zawodowej:
-	dla młodzieży z I-wszym stopniem niepełnosprawności w kierunkach: kuchmistrzostwo, ślusarz, blacharz samochodowy, cukiernik, pracownik  obsługi hotelowej
-	dla młodzieży z II-gim stopniem niepełnosprawności w kierunkach: pomoc kuchenna, pomoc domowa, pomoc ślusarza, pomoc cukiernika

Warka
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. I Pułku Lotnictwa Myśliwskiego “Warszawa” w Warce
W skład zespołu wchodzą następujące szkoły:
Liceum Ogólnokształcące z:
-	rozszerzonym programem języka angielskiego i niemieckiego oraz elementami dziennikarstwa
-	rozszerzonym programem matematyki, informatyki i fizyki
-	o profilu ekonomiczno-administracyjnym
Technikum Elektryczne o specjalności energoelektronika
Technikum Handlowe
Zasadnicza Szkoła Zawodowa o kierunkach:
-	sprzedawca
-	mechanik pojazdów samochodowych
-	wielozawodowa (uczeń wybiera zawody, w których chciałby się kształcić)

Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Wysockiego
Szkołą oferuje naukę w klasach z rozszerzonym programem: języka obcego, matematyki i fizyki; języka obcego, historii i geografii; języka obcego, biologii i chemii
Języki obce: j. angielski, j. rosyjski, j. niemiecki.

Nowa Wieś
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych – Centrum Kształcenia Praktycznego im. Tomasza Nocznickiego
W skład zespołu wchodzą:
Technikum Ogrodnicze
Technikum Architektury Krajobrazu
Liceum Profilowane:
-	ekonomiczno-administracyjne
-	socjalne
-	usługowo-gospodarcze
-	zarządzanie informacją
Zasadnicza Szkoła Ogrodnicza

Liczba absolwentów kończących szkoły ponadgimnazjalne administrowane przez Starostwo Grójeckie w 2003 r.*:
Ogółem: 917, z czego:
Szkoły ekonomiczne: 266
Szkoły ogólnokształcące: 437
Zasadnicze Szkoły Zawodowe: 214
*

Liczbę osób uczęszczających do szkół publicznych administrowanych przez Starostwo Grójeckie w roku 2003/2004 obrazuje poniższa tabela:
Miejscowość	Placówka oświatowa	Liczba uczniów	
Grójec	Liceum Ogólnokształcące	626	
Warka	Liceum Ogólnokształcące	283	
Nowe Miasto n. Pilicą	Liceum Ogólnokształcące	262	
Grójec	LO Fundacji Konarskiego	44	
Nowa Wieś	Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych	393	
Grójec	Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych	722	
Warka	Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych	471	
Jasieniec	Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych	492	
Grójec	Zespół Szkół 	83	
Jurki	Ośrodek Szkolno-Wychowawczy	115	
Nowe Miasto n. Pilicą	Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy	36	
Źródło: Badania własne. D.Duchnowska-Syguła
1.4.4.	Analiza A-B-C
1.4.4.1.	Atuty
•	Zróżnicowania oferta szkół ponadgimnazjalnych – dostosowanie oferty do potrzeb rynku.
•	Większość absolwentów gimnazjów kształci się w liceach ogólnokształcących.
•	Bliskość Warszawy - ośrodka akademickiego.
•	Włączenie do programów nauczania języka rosyjskiego.
•	Rozbudowana baza sportowa umożliwiająca kształcenie.
1.4.4.2.	Bariery
•	Polaryzacja środowisk młodzieżowych.
•	Wykorzystywanie boisk szkolnych w celach komercyjnych (w przypadku Grójca).
•	Bliskość Warszawy, jako potencjalnie lepszego rynku pracy niż powiatowy – wypływanie najbardziej wykwalifikowanych kadr do stolicy kraju.
1.4.4.3.	To, co Ciekawe
•	Ciekawe, czy inwestowanie w naukę mało popularnego jeszcze dziś języka rosyjskiego faktycznie przyniesie założone efekty i wzbogaci rynek pracy w wysoko wykwalifikowaną kadrę pożądaną przez pracodawców?
•	Ciekawe, czy utrzymująca się polaryzacja wśród młodzieży wpłynie na wzrost przestępczości w tych środowiskach młodzieży?
1.4.5.	Służba zdrowia, opieka społeczna
1.4.5.1.	Ochrona zdrowia
Na terenie miasta i gminy Grójec prowadzą działalność medyczną następujące podmioty opieki medycznej:
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Grójcu
12 oddziałów: dwa wewnętrzne, ginekologiczny i położnictwa, noworodków, dermatologiczny, neurologiczny, pediatryczny, chirurgiczny, anestezjologiczny oraz Oddział Intensywnej Opieki Medycznej
2 przychodnie specjalistyczne – psychiatryczna i leczenia odwykowego
6 pracowni
apteka szpitalna 
- Pogotowie Ratunkowe (samodzielna placówka transportu medycznego)
- Przychodnia Rejonowa w Grójcu (poradnie: internistyczne, pediatryczne i stomatologiczne)
- Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej o charakterze przychodni pierwszego kontaktu, 
- Apteki - 7 prywatnych,
- Pracownie analiz lekarskich - 4,
- Prywatne gabinety lekarskie (choroby wewnętrzne, ginekologia i położnictwo, stomatologia zachowawcza i protetyka dentystyczna, pediatria i ortopedia, urologia). 
- NZOZ Zielmed
- NZOZ Medicus.
- Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Nowym Mieście nad Pilicą
Usługi medyczne w zakresie: podstawowej opieki zdrowotnej, porad specjalistycznych, lecznictwa stacjonarnego, rehabilitacji, pomocy doraźnej, medycyny pracy.
Oddziały: chirurgiczny, wewnętrzny, dziecięcy i położniczo-ginekologiczny (w obrębie oddziału wewnętrznego funkcjonuje nowoczesna sala intensywnej opieki kardiologicznej)
2 przychodnie rejonowe
3 ośrodki zdrowia
Pogotowie ratunkowe
2 pracownie RTG
Gabinet USG
Pracownia endoskopowa 
Poradnie: diabetologiczna, geriatryczna, kardiologiczna, dermatologiczna, neurologiczna, chorób płuc i gruźlicy, reumatologiczna, ginekologiczna, chirurgii ogólnej, urazowo-ortopedycznej, chirurgii dziecięcej, okulistyczna, otolaryngologiczna, logopedyczna, zdrowia psychicznego i uzależnień, stomatologiczne.
Ambulatorium Izby Przyjęć
Gotowość karetek ogólnolekarskich i reanimacyjnych 
Oba szpitale zapewniają w pełni potrzeby pacjentów Powiatu Grójeckiego, co więcej standaryzacja, która obejmuje szpitale ograniczy liczbe łóżek (będzie ich przypadało mniej na określoną wielkość powierzchni), a tym samym – pacjentów. Konsekwencje standaryzacji będą widoczne również w liczbie zatrudnionego personelu, która będzie musiała zostać dostosowana do nowych warunków. Restrukturyzacja dotknie przede wszystkim obecnie największego pracodawcę w powiecie – szpital w Grójcu.
	Lekarze na 10 tys. mieszkańców	Stomatolodzy na 10 tys. mieszkańców	
Powiat Grójecki	12,6	1,6	
Powiat Piaseczno	16,1	1,9	
Powiat Otwocki	35,8	4,1	
Powiat Pruszków	19,9	0,7	
Powiat Warszawski	50,9	6,3	
Powiat Warszawski Zachodni	10,9	1,5	
* Źródło: Rocznik Statystyczny Województwa Mazowieckiego
Tak wysoki wskaźnik dla powiatu otwockiego jest typowy, ze względu na specyfikę (usługi medyczne) tego powiatu w porównaniu z innymi. Jednak z pozostałych powiatów, wskaźniki dla Grójeckiego są bardzo niskie.
1.4.5.1.1	Pielęgniarki na 10 tys. mieszkańców:
Powiat Grójec - 35,9
Powiat Piaseczno - 35,7
Powiat Otwock - 87,3
Powiat Pruszków - 35,5
Powiat Warszawski - 69,8
Powiat Warszawski Zachodni -  22,4
Wskaźnikiem tzw. gęstości infrastruktury medycznej w powiecie jest również liczba aptek przypadająca na 10 000 mieszkańców:
Powiat Grójec - 6,4
Powiat Piaseczno - 5,0
Powiat Otwock - 4,9
Powiat Pruszków - 6,8
Powiat Warszawski - 6,1
Powiat Warszawski Zachodni - 7,4
1.4.6.	 Pomoc społeczna
Powiat ma w zakresie pomocy społecznej zupełnie inne zadania i kompetencje niż gminy. Oprócz wsparcia konsultacyjnego i szkoleniowego dla OPS-ów gminnych Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Grójcu koncentruje się na pomocy dla osób niepełnosprawnych, prowadzi domy pomocy społecznej, wspiera zakłady pracy chronionej, rodziny zastępcze, współpracuje też z organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz osób niepełnosprawnych. 
Poniższa tabela pokazuje liczbę zakładów stacjonarnej pomocy społecznej na liczbę mieszkańców powiatów województwa mazowieckiego*
	Zakłady stacjonarnej pomocy społecznej	
	Placówki	mieszkańcy	
Powiat Piaseczno	8	1130	
Powiat Grójec	4	316	
Powiat Otwock	3	128	
Powiat Pruszków	4	365	
Powiat Warszawski	24	2232	
Powiat Warszawski Zach.	5	313	
*Źródło: Rocznik Statystyczny Województwa Mazowieckiego
1.4.7.	Analiza A-B-C
1.4.7.1.	Atuty
•	Zapewnienie zaspokojenia potencjalnego zapotrzebowania na szpitalne i inne usługi medyczne w ramach jednego powiatu.
1.4.7.2.	Bariery
•	Konieczność przeprowadzenia standaryzacji szpitali, a tym samym ograniczenie liczby personelu.
1.4.7.3.	To, co Ciekawe
•	Czy w przypadku ograniczeń zatrudnienia w szpitalu grójeckim, zwalniane osoby znajdą zatrudnienie na terenie Grójca?

1.4.8.	Jakość życia
Powiat Grójecki jest regionem o dużym potencjale atrakcyjności niezbędnej do podjęcia decyzji, by zamieszkać właśnie tutaj. Potencjał ten nie jest jeszcze w pełni wykorzystywany – niektóre składowe jakości życia plasują powiat na bardzo wysokim miejscu (zaplecze kulturalne, ośrodki sportowe – w tym kryte pływalnie (Grójec, Warka), korty tenisowe, wysoki i zróżnicowany poziom nauczania w placówkach ponadgimnazjalnych, położenie geograficzne, położenie administracyjne). Są jednak i takie czynniki, które musimy przypisać temu regionowi, a które nie mają pożądanego wpływu na jakość wizerunku: niespójna i mało efektowna przestrzeń architektoniczna, widoczne niewielkie nakłady na poprawę stanu zabudowań, brak dbałości władz gmin o przestrzeń publiczną (z wyłączeniem Nowego Miasta n. Pilicą i Warki).
Stolica powiatu zazwyczaj stanowi nie tylko wizytówkę danego regionu, ale wpływa i decyduje o zarysie rozwoju, formie promocji, sposobie organizacji pracy. Emanacja skutków przedsięwzięć podejmowanych przez miejsko-gminne władze, ich jednostki organizacyjne, ośrodki kulturotwórcze na gminy Powiatu Grójeckiego jest widoczna w zapisach strategii oraz podejmowanych przez lokalne władze działaniach.
Do samego Grójca, jako stolicy powiatu przypisane są te same czynniki pozytwne i negatywne. Z jednej strony widoczne inwestycje w budownictwie (Spółdzielnia Mieszkaniowa “Ilona”, Spółdzielnia Mieszkaniowa “Samopomoc”, Grójeckie Towarzystwo Budownictwa Społecznego, inwestorzy prywatni), co spowodowane jest atrakcyjnym położeniem geograficznym i administracyjnym; z drugiej strony – zaniedbany rynek (park), targowiska (trzy, z których jedno działa tylko w sobotę) – odbiegająco znacząco nawet od norm krajowych (nie utwardzona, błotnista powierzchnia, bez zadaszenia, bez zwartej koncepcji zabudowy – nie ma pawilonów do dyspozycji sprzedających, miejsca nieestetyczne).
Wzrost zainteresowania inwestycjami związanymi z mieszkalnictwem na tym terenie spowodowany jest przede wszystkim cenami. W Grójcu, z którego dojazd do Warszawy i Łodzi jest prosty, szybki i komunikacyjnie zróżnicowany, cena za 1 m kw. w nowym budownictwie wynosi ok. 2.200 zł (w starym – 1.800 – 1.900). W przypadku Warszawy, cena 1 metra kw. w starym budownictwie to koszt ok. 3.500 – 4.000 zł, w nowym – 5.200 zł. Najbardziej atrakcyjne miejscowości, jak Wilanów są jeszcze droższe – tam, 1 metr kw. można osiągnąć nawet 6.200 zł. W takim położeniu, Grójec mimo istotnych i wiodcznych wad staje się nie lada gratką, pamiętając zwłaszcza o wysokim poziomie innych usług publicznych (szkolnictwo, służba zdrowia, kultura i sport).
W 2003 roku w Wielkim Rankingu Miast przeprowadzonym przez Centrum Badań Regionalnych Miasto Grójec zajęło ósme miejsce. Oceniając potencjał miasta wzięto pod uwagę:
1)	Aktywność gospodarczą, czyli: liczbę firm prywatnych (w tym spółek z kapitałem zagranicznym), poziom zatrudnienia w mieście, wielkość sektora otoczenia biznesu (w porównaniu ze zdobytymi podczas opracowywania raportu danymi – ten wskaźnik musiał mieć niewielki wpływ na tak wysoką pozycję Grójca – red.), dochody mieszkańców
2)	Aktywność obywatelską, czyli: frekwencję wyborczą, organizacje non - profit, czytelnictwo.
3)	Miejską infrastrukturę, czyli: dostęp do wodociągów, kanalizację, oczyszczalnię ścieków,
4)	Pozyskiwanie nowych mieszkańców, przy czym uwzględniono tutaj: bilans migracji i budownictwo mieszkaniowe.
Bardzo interesujące infromacje przynosi analiza ankiet prowadzonych na stronie internetowej Miasta Grójec. Internauci zdecydowanie opowiedzieli się (braliśmy pod uwagę najbardziej aktualne ankkiety), za:
1)	w przypadku pytania: na realizację, którego zadania powinien być położony nacisk w najbliższych latach? 64,67% odpowiedziało: na budowę dróg, 25% - na zbrojenie terenów inwestycyjnych, 10,33% - na budowę domów komunalnych.
2)	w odpowiedzi na pytanie: czy trzeba przebudować grójecki rynek? Padły odpowiedzi: TAK – kompleksowo - 84,12%, TAK, ale bez tworzenia deptaka z ul. AK - 13,24% oraz NIE – 2,65%
3)	w odpowiedzi na pytanie: jakich wydarzeń kulturalnych jest zbyt mało?, internauci wskazali: imprezy muzyczne – 75,36%, projekcje filmowe – 11,59%, spotkania ze znanymi osobami – 10,14%, wystaw – 2,90%
Położenie administracyjne umożliwia też korzystanie z wszystkich przywilejów prowincji (używamy tego słowa bez złych konotacji) i nie porzucania miejskich przyzwyczajeń. Mimo istniejących na terenie Grójca sklepów oferujących zróżnicowany asortyment, większość mieszkańców na zakupy jeździ do pobliskich Janek, które już stały się kłopotliwą konkurencją dla sklepów Powiatu Grójeckiego.
Po stronie minusów należy też odnotować wzrost poczucia zagrożenia, czyli zmniejszone poczucie bezpieczeństwa mieszkańców powiatu, spowodowane wzrostem przestępczości.
Poniżej podajemy wyimek z Powiatowej Strategii Zapobiegania Przestępczości Wśród Dzieci i Młodzieży w Powiecie Grójeckim. 
“Z analiz zjawiska przestępczości wśród nieletnich na terenie działania Komendy Powiatowej Policji w Grójcu wynika, że w 2000 roku nastąpił znaczny wzrost przestępczości nieletnich (o 34% w stosunku do roku poprzedniego). Najczęściej nieletni przestępcy dokonywali kradzieży, kradzieży z włamaniem oraz rozboju z wymuszeniem. Są to młodzi ludzie w wieku 15-16 lat działający z chęci zysku oraz, co znamienne, z chęci wyrządzenia krzywdy czy zaimponowania kolegom. Działają w grupach kilkuosobowych. Przestępstwa dopuszczają się najczęściej wobec swoich koleżanek i kolegów ze szkoły uważanych za słabszych. W omawianym roku zaobserwowano powroty nieletnich do przestępczości oraz współpracę z dorosłymi przestępcami, co może wskazywać na nieskuteczność stosowanych oddziaływań resocjalizacyjnych. Młodocianymi przestępcami są uczniowie szkół powiatu grójeckiego, którzy wagarują oraz osiągają niskie postępy w nauce. W większości uczniowie na terenie swoich szkół czują się w miarę bezpiecznie (wskaźnik poczucia bezpieczeństwa waha się miedzy 77%-95%). (...) Poza szkołą poczucie bezpieczeństwa maleje. Uczniowie czują się zagrożeni przez rówieśników, narkomanów, satanistów, szczególnie w miejscach spotkań grup młodzieżowych.”
Musimy zwrócić uwagę, że Powiatowa Strategia Zapobiegania Przestępczości Wśród Dzieci i Młodzieży w Powiecie Grójeckim to dokument nie ograniczający się jedynie do raprotowania danych, ale przede wszystkim koncepcja radzenia sobie z problemem. Celem Strategii jest stworzenie zintegrowanego systemu działań najważniejszych podmiotów prawnych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo dzieci i młodzieży oraz ich zdrowe i pomyślne życie w zakresie zapobiegania przestępczości wśród dzieci i młodzieży w powiecie grójeckim. Strategia Zapobiegania Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży w Powiecie Grójeckim odwołuje się do zasady systemowej integracji tj. utworzenia sprawnie działającego układu: Szkoła – Policja – Pomoc Społeczna. Realizacja tego projektu czyli osiągnięcie zakładanych celów z pewnością wpłynie na podniesienie jakości życia w Powiecie Grójeckim, a tym samym zapewni systematyczny rozwój regionu.
1.4.8.1.	Wiodące instytucje kulturalne:
CENTRUM KULTURY REGIONALNEJ – Grójec
OŚRODEK KULTURY , SPORTU I WYPOCZYNKU w Warce
MUZEUM REGIONALNE w Nowym Mieście n. Pilicą
MUZEUM BŁOGOSŁAWIONEGO O. HONORATA KOŹMIŃSKIEGO, PRZY KLASZTORZE O.O. KAPUCYNÓW w Nowym Mieście n. Pilicą
MUZEUM HISTORII WARKI - Warka
MUZEUM IM. KAZIMIERZA PUŁASKIEGO - Warka
OGRÓD RZEŹBIARSKI FRANCISZKA STRYNKIEWICZA I BARBARY BIENIULIS-STRYNKIEWICZ - PRACOWNIA RZEŹBY PLENEROWEJ – Mogielnica 
1.4.8.2.	Wiodące placówki sportowe:
OŚRODEK KULTURY , SPORTU I WYPOCZYNKU w Warce
W skład kompleksu wchodzą: hala sportowa (1000 miejsc siedzących), siłownia, strzelnica pneumatyczna, korty tenisowe, 3 boiska sportowe; sale: imprez, konferencyjna i plastyczna, 
basen pływacki 25 x 12,5 m, niecka rekreacyjna wykonana z biczami wodnymi i masażem podwodnym, szatnie, bufet, galeria 
GRÓJECKI OŚRODEK SPORTU (wraz z krytą pływalnią "Wodnik")
OGNISKO PRACY POZASZKOLNEJ w Nowym Mieście nad Pilicą
1.4.8.3.	Wybrane imprezy o zasięgu ponadlokalnym:
Większość imprez o zasięgu ponadlokalnym, które odbywają się na terenie Powiatu Grójeckiego nawiązuje do tradycji sadownictwa. W styczniu tradycyjnie odbywają się Ogólnopolskie Spotkania Sadowników, mające charakter konferencji naukowych; w maju Grójec obchodzi Święto Kwitnącej Jabłoni, w lipcu odbywa się Piknik w Błędowskich Sadach, a w listopadzie Owocobranie w Warce (sesje naukowe, imprezy artystyczne).
1.4.9.	Aktywność organizacji pozarządowych
W Powiecie Grójeckim zarejestrowane są wymienione niżej stowarzyszenia lokalne, oddziały zamiejscowe stowarzyszeń krajowych oraz stowarzyszenia zwykłe. Większość organizacji funkcjonuje rzeczywiście, realizując w środowisku założone cele statutowe.
Podczas spotkania poświęconego usługom publicznym, w którym uczestniczyła również grupa reprezentantów organizacji pozarządowych padła propozycja, by w sferze organizacji zaplecza ngo swoją rolę odegrało Starostwo Powiatowe w Grójcu. Przedstawiciele stowarzyszeń oczekują zainicjowania powiatowego forum organizacji pozarządowych, którego celem byłaby realizacja wspólnej polityki kulturalnej i artystycznej. Większość propozycji miała charakter postulatywny.
Analizując potencjał środowisk pozarządowych trzeba wskazać na duże możliwości tych organizacji, zwłaszcza że nie ograniczają sie one jedynie do rejestracji i okazjonalnych działań, ale chętnie angażują się w przedsięwzięcia ważne z punktu widzenia rozwoju obszarów związanych z kulturą i ekologią (to dwa najpoważniejsze nurty). Większość inicjatyw ważnych dla społeczności lokalnych została zainicjowana właśnie przez organizacje pozarządowe. Niedostateczna kooperacja tych środowisk, niedoinformowanie, brak wiedzy o szansach rozwojowych związanych z aspektami prawnymi i finansowymi (wejście Polski do UE) może w przyszłości jeszcze bardziej ograniczyć zasięg oddziaływania tych twórczych środowisk.
1.	Towarzystwo Miłośników Miasta Warki Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego, ul. K. Pułaskiego, 05-660 Warka  
2.	Stowarzyszenie Właścicieli Nieruchomości w Grójcu, ul. Mogielnicka 9, 05-600 Grójec  
3.	Społeczny Komitet Ochrony Zabytków Gminy Belsk im. Jana Kozietulskiego, ul. Kozietulskiego 25, 05-622 Belsk Duży
4.	Stowarzyszenie "Teraz Warka", ul. Polna 31/14, 05-660 Warka  
5.	Towarzystwo Przyjaciół Nowego Miasta nad Pilicą, ul. O H Koźminskiego 7a, 26-420 Nowe Miasto 
6.	Stowarzyszenie "Mogielnica XXI" ul. Mostowa 23, 05-620 Mogielnica  
7.	Stowarzyszenie "Wspólnoty Lokalne", ul. Bądkowska 1, 05-610 Goszczyn  
8.	Społeczny Komitet Mieszkańców Miasta i Gminy Nowe Miasto nad Pilicą, ul. Tomaszowska 65, 26-420 Nowe Miasto 
9.	Stowarzyszenie Kupców Mogielnickich 
10.	Towarzystwo Przyrodniczo - Łowieckie Ziemi Grójeckiej "Modrzewina", ul. Piłsudskiego 6/36, 05-600 Grójec  
11.	Towarzystwo Ekorozwoju Terenów Wiejskich "Ekoton", Duża Dąbrowa 13b, 05-650 Chynów  
1.4.9.1.1	Jednostki terenowe stowarzyszeń rejestrowanych 
1. Polski Związek Wędkarski 
2. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Grójec ul. Piłsudskiego 1, 05-600 Grójec  Ośrodek IV Warka    
3. Związek Żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego, ul. Sienkiewcza 1, 05-600 Grójec
4. Związek Sybiraków Grójec, Koblin 37, 05-600 Grójec  
5. Związek Kombatantów i Byłych Więźniów Politycznych, Błędów Goliany, 05-620 Błędów  
Grójec Os. Polna 8/18 05-600 Grójec, Mogielnica Urząd Miasta i Gminy, 05-640 Mogielnica,   
Nowe Miasto ul. Tomaszowska 8, 26-420 Nowe Miasto, Warka Ostrołęka, 05-600 Grójec  
6. Związek Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy 
7. Stowarzyszenie Gospodarstw Szkoleniowych, skr. pocz. 33, 05-600 Grójec  
8. Związek Sadowników Mazowsza, ul. Piłsudskiego 59, 05-600 Grójec  
9. Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza O/Grójec, ul. Zatylna 5/6, 05-600 Grójec  
10. Liga Obrony Kraju Zarząd Rejonowy w Grójcu, ul.Piłsudskiego 59a, 05-600 Grójec  
11. Polski Związek Emerytów Rencistów i Inwalidów, ul. Piłsudskiego 59, 05-600 Grójec  
12. Polski Związek Niewidomych, ójec, ul. Targowa ul.Piłsudskiego, 59 05-600 Grójec  
Nowe Miasto, ul. Piłsudskiego 59 05-600 Grójec  
13. PTTK w Warce przy FUM Warka im. Wiktora Krawczyka (tam też jest prowadzona informacja turystyczna - należy odnotować, że na terenie miasta Grójec nie ma informacji turystycznej).
14. Hufiec ZHP – Komenda Hufca ZHP w Grójcu
1.4.9.1.2	Stowarzyszenia zwykłe 
1. Terra Alta, ul. Lewiczyńska 67, 05-600 Grójec
2. Polska Kapituła Heraldyków i Genealogów 
3. Stowarzyszenie “Mogielnica 2000" ul. Mostowa 23, 05-604 Mogielnica
1.4.10.	Rynek pracy
1.4.10.1.	Aktywność zawodowa mieszkańców 
Bardzo istotnych informacji dostarcza poniższa tabela pokazująca, jaki odsetek ludności Powiatu w wieku produkcyjnym faktycznie pracuje. 
Tabela 10.	Wskaźnik aktywności zawodowej: pracujący jako odsetek ludności w wieku produkcyjnym (dane za lata 1996 – 2002)
Wskaźnik aktywności zawodowej:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	23,37%	24,16%	24,28%	24,04%	23,05%	20,52%	19,77%	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	34,04%	34,13%	33,38%	31,15%	28,12%	26,63%	26,14%	
Średnio w województwie	46,37%	46,87%	46,49%	45,45%	42,58%	41,81%	39,95%	
Średnio w Polsce ogółem	40,57%	40,65%	40,04%	37,95%	34,54%	33,34%	32,31%	
Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS
Jak widać wskaźnik ten jest katastrofalnie niski (ponad dwukrotnie niższy niż w całym województwie. Sprawdzimy też jak w kolejnych latach zmieniał się Wskaźnik Feminizacji Zatrudnienia.
Tabela 11.	Wskaźnik feminizacji zatrudnienia: udział procentowy kobiet w grupie pracujących ogółem (dane za lata 1996 – 2002)
Odsetek kobiet wśród pracujących ogółem:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	51,26%	50,50%	50,21%	51,03%	48,93%	48,31%	52,28%	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	46,56%	46,21%	46,69%	47,12%	47,23%	47,66%	47,90%	
Średnio w województwie	50,22%	49,44%	49,46%	50,08%	50,45%	51,02%	51,44%	
Średnio w Polsce ogółem	47,47%	47,09%	47,44%	47,98%	48,21%	48,67%	49,00%	
Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS
Jak widać prawie we wszystkich latach większość pracujących to kobiety i jest to charakterystyczne dla terenów o zrównoważonym zatrudnieniu.
Tabela 12.	Bezrobocie
Bezrobocie w Powiecie Grójeckim w porównaniu z województwem i krajem jest stosunkowo niskie – oscyluje między 7-8%. Od 10 lat bezrobocie nie osiągnęło liczby dwucyfrowej, Największe bezrobocie, włączając w to bezrobocie ukryte odnotowuje się na terenach wiejskich (50% poziomu bezrobocia rejestrowanego). 1 172 bezrobotnych zarejestrowanych na wsi, co stanowi 71,3% bezrobotnych 24-latków i 23,3% ogółu bezrobotnych. W tej liczbie 680 osób to kobiety, a 492 – mężczyźni. Doliczając ukryte bezrobocie (szacunkowo 600 osób), można przyjąć, że populacja bezrobotnych na wsi zamyka się liczbą ok. 1800 osób. Oznacza to, że ok. 40% ogółu młodzieży jest bezrobotna na wsi. Liczba bezrobotnych wzrosła po upadku Państwowych Gospodarstw Ogrodniczych (np. w Bielanach, które miały filię w Błędowie – w gminie Błędów w 1999 roku zarejestrowano 288 osób, w 2002 – 368 osób).
W roku 2000 w Powiecie Grójeckim pracowało 45 259 osób. Koncentracja miejsc pracy była bardzo wysoka i wynosiła 415 osób na 1000 mieszkańców.

Tabela 13.	 Struktura bezrobocia w Powiecie Grójeckim. Stan na czerwiec 2003 r.
	Belsk	Błędów	Chynów	Goszczyn	Grójec	Jasieniec	Mogielnica	Nowe Miasto	Pniewy	Warka	Razem	
Bezrobotni ogółem	336	364	429	153	1329	306	535	432	223	922	5029	
Kobiety	193	196	216	83	721	154	258	189	103	437	2550	
Mężczyźni	143	168	213	70	608	152	277	243	120	485	2479	
Z prawem do zasiłku	58	33	66	15	163	24	85	50	24	116	634	
Inwalidzi	6	3	4	3	30	5	5	1	1	7	65	
Absolwenci	10	7	6	3	27	4	10	6	4	11	88	
*Dane: PUP Grójec
Tabela 14.	Stopa bezrobocia w % w układzie: kraj, województwo, powiat w latach 1997 – 2003 (wyliczana na koniec roku kalendarzowego)*
Rok	Polska	Województwo mazowieckie	Powiat Grójecki	
1997	10,5	15,6	6,2	
1998	10,4	14,9	5,9	
1999	13,6	9,6	7,1	
2000	15,1	10,8	7,7	
2001	17,4	12,9	9,1	
2002	18,1	13,9	9,7	
2003	17,8	13,8	9,9	

*Dane: PUP Grójec
Powiatowy Urząd Pracy złożył w roku 2004 wniosek do Europejskiego Funduszu Społecznego. Projekt “Bezrobotni w służbie ochrony zabytków” zakłada uczestnictwo długotrwale bezrobotnych w pracach interwencyjnych. Pracownicy interwencyjni będą wykonywali prace renowacyjne (określone projektem) w Belsku, Mogielnicy, Kobylinie i Nowym Mieście.
Wśród bezrobotnych przeważają kobiety i absolwenci szkół o kierunku ekonomicznym.
Pracodawcy najchętniej zatrudniają: pracownika biurowego (stażystę), co spowodowane jest oszczędnościami własnych zasobów, jakie towarzyszą takiej formie zatrudnienia.
Co ciekawe, wśród uczestników konwentu panowała opinia, że brakuje na rynku pracy pielęgniarek posiadających prawo wykonywania zawodu. Po zamknięciu przed kilu laty szkoły pielęgniarek, na rynku nie pojawiały się kolejne roczniki. Reanimacja placówki może być szansą na wyedukowanie grup pracowników, które nie tylko na terenie powiatu grójeckiego będą miały szansę na zatrudnienie, ale również w placówkach szpitalnych poza granicami kraju. Obecnie największym pracodawcą jest właśnie szpital grójecki zatrudniający 720 osób. Warto odnotować, że dużą liczbę zatrudnianych “na czarno” podczas prac sezonowych są przyjezdni zza wschodniej granicy. 
1.4.11.	Przedsiębiorstwa
Obserwacja firm funkcjonujących w Grójcu (stolicy powiatu), w tym sporo firm geodezyjnych pozwala domniemywać (co zresztą potwierdza wywiad), że odnotowuje się tutaj bardzo duży ruch w nieruchomościach. Bliskość Warszawy, atrakcyjne tereny pod rozpoczęcie działalności oraz budownictwo indywidualne skutkują pojawianiem się na rynku coraz większej liczby firm świadczących usługi związane z wyceną nieruchomości, pośrednictwem, pomiarami geodezyjnymi.
1.4.11.1.	Przedsiębiorcy / Firmy
Największym w swojej branży w Europie jest zakład: “JAHNCKEPOL” sp. z o.o. – przetwórstwo owoców – Kozietuły. Przedsiębiorstwem o europejskiej renomie jest AR-NO – gospodarstwo szkółkarskie.
1.4.11.1.1	Inne ważne podmioty gospodarcze:
Ferrero – Przedsiębiorstwo zagraniczne (wyroby czekoladowe) – Belsk Duży (firma włoska - istnieje od 5 lat)
Alpex – PHU (produkcja moszczu jabłkowego) – Łęczeszyce
POLFRUT – Spółdzielnia Ogrodniczo-Handlowa – Odrzywołek
CHABER Sp. z o.o. – produkcja pieczywa chrupkiego – Odrzywołek
AGROSIMEX – Hurtownia Środków Ochrony Roślin – Goliany
FRIGIPOL – Przetwórstwo Owocowo-warzywne – Machnatka
BIOWET DRWALEW SA – produkcja leków weterynaryjnych – Drwalew
MALCHEM – FABRYKA FARB i LAKIERÓW – Sułkowice
FAURECIA – produkcja stelaży i prowadnic do siedzeń samochodowych – Grójec (istnieje od 10 lat)
C.S.I. “JEDNOŚĆ” – produkcja wyrobów cukierniczych – Grójec
NATURE GIFT Ltd. Sp. z o.o. – produkcja wody mineralnej “Dar Natury”
PETER RENZ GmbH – części samochodwe – Grójec
PeKaeS sp. z o.o. – przewozy pasażerskie – Grójec (PKS sprywatyzowane)
WYTWÓRNIA MAS BITUMICZNYCH – Jasieniec
P.P.H. “ŁUTA” – produkcja wyrobów z drewna – Turowice
ZAKŁAD PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO “IGA” – produkcja wyrobów cukierniczych – Mogielnica
ZPOW “ARED” – przetwórstwo owoców i warzyw – Mogielnica
ZPO “JAREXIM” - przetwórstwo owoców i warzyw – w Otalęży
“EMIG” sp. z o.o. – wytwórnia soków i napojów – Kozietuły Nowe
CHSP “NOWOPLAST” – przetwórstwo tworzyw sztucznych – Mogielnica
PPH “JAG” – produkcja artykułów chemicznych i przemysłowych - Mogielnica
DOMIT – zakład produkcji cukierniczej – Mogielnica
UNIPLAST – zakład tworzyw sztucznych – Nowe Miasto n. Pilicą
WYTWÓRNIA NAPOJÓW BEZALKOHOLOWYCH “ŹRÓDŁO PNIEWY” Sp. z o.o. (z udziałem koncerny Pepsi Cola) – produkcja napojów na bazie wód oligoceńskich)
BROWARY “WARKA” sp. z o.o. – Warka
Wytwórnia Win i Napojów “WARWIN” SA – Warka
Zakład Przetwórstwa owoców “STEINHAUSER” Sp. z o.o. – Warka
Stacja Hodowli Roślin “DANKO” – Laski

Na terenie Powiatu grójeckiego funkcjonują grupy producenckie: PROFISAD, HORTENA (rodzinna grupa producentów).
Przemysł owocowo-warzywny w ogóle będący w Powiecie Grójeckim w znakomitej formie, jest słabo rozwinięty, jeżeli chodzi o poszukiwany na rynku susz czy kandyzowane owoce. Powód: brak odpowiedniego sprzętu dostępnego finansowo dla mniejszych zakładów. Tę sytuację powinna zmienić sytuacja współuczestnictwa Polski w Unii Europejskiej, a co za tym idzie: dostępność funduszy strukturalnych oferowanych przedsiębiorcom.
Zdaniem uczestników konwentu, który odbył się 7 kwietnia 2004 r. ważne w przyszłości będzie uprawa czereśni – owocu pożądanego na zagranicznych rynkach (podobno chroni przed reumatyzmem). Już przy 2-3 ha sadów czereśniowych powinna być uruchomiona pasteryzacja i puszkowanie.
1.4.11.2.	Instytucje wsparcia biznesu / klimat dla rozwoju gospodarki
Na terenie Powiatu Grójeckiego nie ma ani jednej instytucji załączanej do instytucji wsparcia biznesu. Lokalni przedsiębiorcy rzadko korzystają z usług takich firm, lub innych firm konsultingowych – jeżeli już, szukają tych, które funkcjonują w Warszawie. Wydział Promocji.... podjął współpracę z ..., która w ramach projektu ... będzie realizować w Starostwie Grójeckim cykl szkoleń dotyczących zasad wypełniania wniosków w ramach funduszy strukturalnych UE. Do instytucji wspomagających oraz informujących należą na terenie Powiatu grójeckiego Ośrodki Doradztwa Rolniczego oraz banki spółdzielcze.
Starostwo Powiatowe w Grójcu nie ma możliwości bezpośredniego wpływania na pozyskanie inwestorów, ze względu na nikłe zasoby terenów inwestycyjnych. Zadaniem Starostwa jest natomiast tworzenie właściwego klimatu do rozwoju gospodarki o charakterze lokalnym i ponadlokalnym oraz wspomaganie istniejących już na rynku firm i przedsiębiorstw. Wsparcie lokalnych przedsiębiorców widoczne jest również w koncepcji obecnie obowiązującej, by na terenie Powiatu Grójeckiego nie powstał hipermarket. Jest to konsekwencja zdecydowanej, wspólnej polityki władz samorządowych (powiatowych i gminnych), które do tej pory nie planowały powstania hipermarketów na swoim terenie, chroniąc tym samym lokalnych małych i średnich przedsiębiorców.
Grójec oraz inne miejscowości powiatu w swej charakterystycznej zabudowie wykształciły typowe dla tego regionu niewielkie sklepy i firmy usługowe. Prócz produkcji rolnej (sadownictwa), usługi stały się podstawą działalności gospodarczej mieszkańców powiatu, a wraz z dostosowaniem profilu nauczania w szkołach ponadgimnazjalnych (zarządzanie informacją, informatyka, języki obce) mogą skutkować rozszerzeniem usług. Zakup ziemi, mieszkań, domów i gospodarstw – najczęściej przez mieszkańców Warszawy, to również czynnik wspomagający rozwój usług. Wykształcenie kadry o określonych kompetencjach pożądanych na rynku oraz zachęcenie jej do powrotu w rodzinne strony to gwarancja zwiększenia jakości oferowanych usług oraz sięgnięcie po obszary wyspecyfikowane (świadczenie usług specjalistycznych). Niskie – w porównaniu ze stolicą kraju – ceny nieruchomości, a zarazem bliskość Warszawy i dogodne połączenie z Grójcem oraz większością gmin powiatu to kolejny powód, by zachęcić firmy i przedsiębiorstwa warszawskie do przenoszenia części swych biur (w rozumieniu usług) na teren Powiatu Grójeckiego.
Należy odnieść się do “Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego” (2001), która zakłada w odniesieniu do obszarów pozametropolitalnych zwiększoną aktywność, która skutkować ma przede wszystkim rozwojem gospodarczym. W celu operacyjnym “Aktywizacja i modernizacja obszarów pozametropolitalnych służąca likwidacji zapóźnień cywilizacyjnych i poprawie dochodów i warunków życia ludności” dokument zakłada aktywizację rozwoju małych miast jako lokalnych ośrodków usług publicznych w zakresie oświaty, szkolnictwa wyższego, ochrony zdrowia, kultury i transferu technologii, a także wykorzystanie walorów turystycznych tych ośrodków.
Strategia województwa promująca wspieranie rozwoju lokalnego przetwórstwa rolno-spożywczego przez doradztwo techniczno-technologiczne, promocję lokalnych znaków towarowych czy organizację kontaktów producentów żywności z odbiorcami towarów powinna skutkować zwiększeniem rynku zbytu oraz przeorganizowaniem działań przedsiębiorców w celu, jak najskuteczniejszego pozyskiwania funduszy unijnych.
Wspierać rozwój ośrodków poza warszawskich ma również restrukturyzacja rozwoju infrastruktury technicznej obszarów wiejskich, czyli remonty i budowa dróg o znaczeniu lokalnym, gazyfikacja, reelektryfikacja, rozbudowa sieci telefonicznej, rozbudowa sieci wodociągowej, a w szczególności kanalizacyjnej i oczyszczalni ścieków, modernizacja i rozbudowa urządzeń melioracyjnych.
1.4.11.3.	Sadownictwo
Kultura sadownicza w Powiecie Grójeckim wyznacza kierunki rozwoju tego regionu, zakres świadczonych usług innych, profile nauczania w szkołach ponadgimnazjalnych. Co istotne, tak niskie bezrobocie zarejestrowane można opatrzyć jeszcze uwagą, że w trakcie prac sezonowych w sadach większość pracowników pracuje “na czarno”. Zbyt wysokie koszty zatrudnienia pracownika (ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, podatek) wymuszają na pracodawcach oferowanie pracy lepiej płatnej, ale nie sformalizowanej. Mówi się o sporej “szarej strefie”, założyć więc można, że gdyby zatrudnione przy zbiorach osoby zostały zarejestrowane jako pracujący, oficjalne bezrobocie byłoby jeszcze niższe.
1.4.11.4.	Turystyka
Tradycyjna gospodarka Powiatu Grójeckiego nie stoi w sprzeczności z działaniami gospodarczymi podejmowanymi w obszarze turystyki, co więcej atrakcyjne położenie Powiatu Grójeckiego i wybitne nie raz dziedzictwo kultury narodowej, wciąż dostępne dla zwiedzających zwiększają szanse powiatu na sukces przedsięwzięć turystycznych.
Atrakcyjne położenie w dorzeczu rzek: Pilicy, Jeziorki i Mogielanki, znakomite zabytki, istniejąca sieć gospodarstw agroturystycznych, ośrodki wypoczynkowe, trasy rowerowe i piesze, tradycje tygla narodów, organizacja imprez o zasięgu ponadlokalnym umożliwią zbudowanie oferty dla mocno zróżnicowanych grup docelowych. Turystyka może stać się kolejnym filarem grójeckiej gospodarki. Uzasadniają te tendencje poniższe dane.
Zdaniem ekspertów międzynarodowej konferencji “Nowa turystyka w nowej Europie” 
która odbyła się podczas targów ITB 2004 wolumen ruchu turystycznego nie zmieni z dnia na dzień, wraz z rozszerzeniem UE 1 maja 2004, niemniej wzmożona uwaga ze strony mediów, większa łatwość przekraczania granic oraz przepływ pieniędzy z europejskich funduszy strukturalnych stanowią duża szansę na rozwój turystyki. Zdaniem dr. Reinharda Kleina, dyrektora departamentu turystyki Komisji Europejskiej w Brukseli, szanse rozwoju turystyki przyjazdowej np. do Polski są zdecydowanie lepsze niż szanse rozwoju turystyki wyjazdowej, ze względu na brak równowagi w sytuacji przychodowej mieszkańców dotychczasowych i nowych państw Unii Europejskiej.
Według przeprowadzonych na lata 2003/04 przez Axel Springer (Niezależny Instytut Badań Opinii INFO GMBH) szacowań preferencji wyjazdowych Niemców do 44 krajów Europy Azji i Ameryki Pł. nasz kraj plasuje się wciąż na odległym (11) miejscu pod względem prawdopodobieństwa przyjazdu gości zza Odry. Dystansują nas w tym względzie nie tylko Hiszpanie, Grecy, czy Austriacy, ale również Czesi i Węgrzy. Jednocześnie w skali wszystkich przyjazdów turystycznych do Polski to właśnie Niemcy stanowią dominującą grupę. Najwięcej turystów odwiedza województwo Mazowieckie. 
Opierając się na swoim 30-letnim doświadczeniu konsultanta turystycznego specjalizującego się w państwach z Europy Środkowej i Wschodniej prof. Travis z Wielkiej Brytanii podkreslał konieczność długofalowych działań których celem byłoby rozwijanie turystyki na obszarach mniej znanych, a także popularyzację informacji na temat nowych państw członkowskich. Większość mieszkańców dotychczasowych członków UE ma bardzo powierzchowne wyobrażenie o nowych państwach członkowskich. Nie ma pojęcia o różnorodności krajobrazów i o szerokiej gamie dostępnych produktów. Jednocześnie zdaniem dr Adama Zaborowskiego wiceprezesa Polskiej Organizacji Turystycznej warunkiem wzrostu liczby gości zagranicznych jest lepszy marketing naszych możliwości. Jednocześnie według przywoływanych już badań AS ok. 20% ankietowanych decyzję co miejsc gdzie spędzać będą urlop czerpie z Internetu, co jest istotnym przyczynkiem do zweryfikowania planów marketingowych i promocyjnych gmin Powiatu Grójeckiego oraz samego Starostwa.
Instytut Turystyki szacuje, że wśród cudzoziemców odwiedzających Polskę w 2000 roku było około 17,4 mln turystów, którzy spędzili u nas przynajmniej jedną noc. Oznacza to spadek o 3,1% w stosunku do poprzedniego roku. 
Rozpatrując oddzielnie kraje sąsiadujące z Polską i pozostałe, stwierdzamy następujące zmiany w porównaniu do 1999 roku:
•	w grupie krajów sąsiednich: duży wzrost jedynie z Białorusi (+8,7%) i mniejszy z Ukrainy (+5,8%), a duży spadek (-16,7% i -11,5%) liczby przyjazdów turystów z Czech i Litwy oraz mniejszy spadek z Niemiec (-8,2%).
•	w grupie nie sąsiednich krajów WNP i krajów bałtyckich: po raz kolejny duży spadek liczby przyjazdów turystów z Estonii (-26,7%), Łotwy (-12,2%).
•	W przypadku pozostałych krajów nie sąsiadujących z Polską udział wizyt jednodniowych jest stosunkowo niewielki, toteż możemy stwierdzić te same tendencje jak zasygnalizowane wyżej w odniesieniu do liczby przyjazdów ogółem.
•	Oznacza to kontynuację trendu wzrostowego przyjazdów z krajów zamorskich oraz pewną poprawę na niektórych rynkach europejskich, jak Holandia, Austria czy Włochy. 
Należy zaznaczyć, że w istotnym dla rozwoju Powiatu Grójeckiego dokumencie, jakim jest “Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego” odnotowano potrzebę stymulowanie tworzenia pozarolniczych miejsc pracy poprzez wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw specjalizujących się w obsłudze ruchu turystycznego i agroturystyce oraz założono rozwój funkcji turystyczno-wypoczynkowych poprzez wykorzystanie walorów przyrodniczo-krajobrazowych i historyczno-kulturowych, którymi dysponują wszystkie gminy Powiatu Grójeckiego.
1.4.12.	Bezpieczeństwo publiczne
1.4.12.1.	Planowane strefy bezpieczeństwa w mieście Grójec
Na podstawie bieżącego rozpoznania Komendy Powiatowej Policji w Grójcu zagrożeń przyjęto, że kamery monitoringu w ramach monitoringu wizyjnego ulic powinny zostać ukierunkowane na obserwację następujących miejsc:
12.	Rejon Dworca PKS, budynku Centrum Kultury Regionalnej i parku miejskiego przy ul. J. Piłsudskiego.
13.	Rejon Pl. Wolności, od strony skrzyżowania ul. Armii Krajowej i Jatkowej.
14.	Rejon skrzyżowania ul. Kasztanowej i Kozietulskiego (z uwzględnieniem pasażu handlowego od strony Oś. Polna).
15.	Wewnętrzny rejon Oś. Targowica.
16.	Rejon Publicznego Gimnazjum i Szkoły Podstawowej nr 2, od strony Oś. Polna.
17.	Rejon skrzyżowania ulic Mogielnicka, Zatylna, Lewiczyńska, Krótka.
18.	Wewnętrzny rejon Oś. Centrum.
Propozycja Komendy Powiatowej Policji w Grójcu została opracowana na postawie przeprowadzonych w terenie analiz i sprawdzeń. Zdaniem wnioskodawców wzrost realnego bezpieczeństwa osób i ich mienia przez zmniejszenie liczby przestępstw i wykroczeń jest istotnym elementem wzrostu poczucia bezpieczeństwa ogólnego obywateli miasta Grójec.
Komenda Powiatowa Policji w Grójcu uwzględnia włączenie projektu budowy monitoringu wizyjnego do opracowań planów strategicznych rozwoju powiatu grójeckiego.
1.4.13.	Analiza heurystyczna ABC
1.4.13.1.	Atuty rozwojowe
•	Stabilna, niska w stosunku do kraju stopa bezrobocia.
•	Otwarcie się kolejnego rynku w gospodarce – turystyki.
•	Wykorzystywanie zasobów naturalnych – wciąż powiększające się tereny upraw sadowniczych.
•	Dostosowanie oferty edukacyjnej szkół ponadgimnazjalnych do potrzeb rynku.
•	Istnienie potężnych przedsiębiorstw branżowych (przetwórstwo).
•	Ruch na rynku nieruchomości.
1.4.13.2.	Bariery rozwojowe
•	Ukryte, duże bezrobocie na obszarach wiejskich.
•	“Szara strefa” w zatrudnieniach sezonowych.
•	Brak instytucji wsparcia biznesu.
•	Niedostateczne wykorzystanie potencjału gospodarczego – brak finansów na wdrożenie produkcji suszu i kandyzowania owoców.
1.4.13.3.	To, co Ciekawe
•	Ciekawe, czy uruchomienie po raz kolejny szkoły pielęgniarek faktycznie zwiększyłoby szanse mieszkańców powiatu (zwłaszcza kobiet) na rynku pracy?
•	Ciekawe, jak długo koncepcja, którą nazwiemy tu roboczo: powiat bez hipermarketu, zostanie utrzymana w mocy? A jeśli nie, jakie będą tego konsekwencje?
•	Ciekawe, jak duże środki w ramach funduszy unijnych pozyskają lokalni przedsiębiorcy pozbawieni pomocy instytucji wsparcia biznesu?
•	Ciekawe, czy opracowanie i wdrożenie spójnej i konsekwentnej strategii marketingowej i promocyjnej w zakresie turystyki potwierdzi szacunki organizacji i instytucji zajmujących się opisywaniem trendów i tendencji?
Rozdział 1.5.	
Gospodarka lokalna
1.5.1.	Uwarunkowania zewnętrzne gospodarki gminy
1.5.1.1.	Szanse i zagrożenia dla powiatu grójeckiego w  kontekście megatrendów gospodarki globalnej 
Globalne megatrendy gospodarki światowej wpływają na przebieg procesów rozwojowych w każdym zakątku świata, a więc i na sytuację powiatu. Z tej perspektywy pragniemy wskazać kilka istotnych faktów do rozważenia, jako tło lokalnych decyzji:
1.	Trzy tradycyjne sektory gospodarki: rolnictwo, przemysł i usługi rozwijają się nie jednakowo. Rolnictwo jest od lat w wyraźnym odwrocie i jego wiodąca rola w gospodarce lokalnej jest mało prawdopodobna. Podobnego odwrotu dokonuje od ponad 20 lat przemysł. To usługi dają obecnie zatrudnienie blisko 79% amerykańskich pracowników, wobec 21% w obydwu sektorach produkcyjnych. Światowy eksport usług i “własności intelektualnej” jest dziś równy łącznemu eksportowi elektroniki i samochodów lub łącznemu eksportowi żywności i paliw. Przyszłość powiatu grójeckiego też należy wiązać z usługami, które powinny stworzyć niezbędne uzupełnienie dla zatrudnienia w sadownictwie i przetwórstwie rolno-spożywczym;
2.	Światowy rynek pracy już dziś odczuwa wpływ narastania tzw. “trzeciej fali” fali cywilizacji informatycznej. Praca wymaga coraz wyższych kwalifikacji. Jesteśmy ciągle przyzwyczajeni do patrzenia na rynek pracy w sposób ilościowy, a nie — jakościowy. Rzecz w tym, że miejsca pracy trzeba oceniać przede wszystkim jakościowo. Należy starać się aby w powiecie grójeckim powstawały miejsca pracy wymagające wysokich kwalifikacji. 
3.	Światowy rynek pracy ulega spolaryzowanemu podziałowi na dwie kategorie zatrudnienia: na mobilnych pracowników dysponujących wiedzą i niemobilnych pracowników dysponujących siłą i prostymi umiejętnościami. Rutynowa produkcja może być wyeksportowane do jakiegokolwiek punktu na powierzchni globu, a więc w tym sektorze następuje konwergencja płac do poziomu płac Trzeciego Świata. Jeśli powiat grójecki chce świadczyć proste usługi, oparte na pracy fizycznej nie wymagającej kwalifikacji, musiałby pogodzić się z płacami na poziomie krajów biednych (np. Białoruś). Trzeba więc rozwijać usługi i produkcję wyższej jakości, zaawansowane, angażujące wiedzę. 
4.	Wyraziście, jak chyba nigdy dotąd w historii, staje nam dziś przed oczami konflikt między dwiema filozofiami gospodarczymi: maksymalizacją bieżącej konsumpcji z jednej strony a uznaniem potrzeby długoterminowego inwestowania w rozwój z drugiej strony. Wobec takiej długoterminowości inwestycji w rozwój, nie jest łatwo zyskać dla nich poparcie polityczne: wyborcy dopominają się o korzyści dziś i jutro, a nie w odległej przyszłości. Tymczasem od inwestycji w przyszłość zależy przeżycie.
5.	Nowa jakość w gospodarce XXI wieku to niepomierny wzrost znaczenia usług zagospodarowania wolnego czasu. Właśnie turystyka jest klasycznym przykładem usługi tego rodzaju. Usługi turystyczne będą się więc upowszechniały, różnicowały i specjalizowały. Będzie się szybko kurczył rynek usług “ogólno-turystycznych”.
6.	Natomiast w sferze “produkcji” i handlu będzie jeszcze bardziej rosła (i tak już olbrzymia) rola wytwarzania wartości niematerialnych i symbolicznych oraz obrotu tymi wartościami. Media, rozrywka, widowiska sportowe, edukacja, kultura — będą rozwojowymi gałęziami działalności ludzkiej w XXI wieku. 
7.	Wewnątrz kraju będzie się też nasilała zapewne migracja osób wykształconych do silniejszych ośrodków: osób z maturą — ze wsi do miast, osób po studiach — do metropolii regionalnych i krajowych, a najlepszych absolwentów dobrych uczelni — do metropolii europejskich i światowych. Wskutek emigracji będzie więc postępować wyludnianie wsi, ale też — pojawi się ciekawe zjawisko reemigracji mobilnych zamożnych specjalistów na tereny pozametropolitalne, co zbiegnie się z upowszechnieniem telepracy wysoko kwalifikowanych specjalistów i delokalizacją małych zespołów pracowniczych w ramach dużych załóg. 
8.	Bardzo interesującym elementem zmiany sytuacji demograficznej jest prawdopodobne pojawienie się w ciągu 10 – 15 lat nowej ciekawej grupy społecznej: niezależnych finansowo seniorów. Ta grupa prawdopodobnie stworzy popyt na zupełnie nowe rodzaje usług. Już dziś niektóre miejscowości przymierzają się do zarabiania w przyszłości na usługach uzdrowiskowo-rekreacyjnych, “turystyce złotego wieku”, komercyjnym prowadzeniu luksusowych pensjonatów pobytowych dla zamożnych, samotnych seniorów (nie mających nic a nic wspólnego z obecnymi domami starców). 
Między innymi takie zjawiska następujące w skali gospodarki światowej należy brać pod uwagę rozpatrując przyszłość lokalnej gospodarki powiatu grójeckiego. Bowiem koniunktura w poszczególnych branżach jest coraz bardziej uzależniona od procesów globalnych a nie tylko regionalnych, czy lokalnych.
1.5.2.	Charakterystyka lokalnego sektora gospodarczego
Na tak zarysowanym tle zmian w szerokim otoczeniu gospodarczym warto ocenić atuty i bariery rozwojowe lokalnej gospodarki powiatu grójeckiego. Zaczniemy od spojrzenia ogólnego na całą aktywność gospodarczą lokalnej społeczności.
Tabela 15.	Ilość podmiotów gospodarczych w powiecie grójeckim ogółem zarejestrowanych w bazie REGON w latach 1996 – 2002 
Ilość firm ogółem	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	9216	6065	6507	7059	7564	7891	8447	
Źródło:  opracowanie własne na podstawie danych GUS
Lokalny sektor gospodarczy rozwija się konsekwentnie. W całym powiecie jest ponad 8400 podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w bazie REGON, ale nie należy ulegać złudzeniu że wszystkie one faktycznie działają. Wiele z nich pozostaje w stanie zawieszenia, lub faktycznie zakończyło działalność a nie dokonały oficjalnego wyrejestrowania.  Tabela pokazuje dynamikę przyrostu ilości firm w kolejnych latach.
Jak widać z kolejnej tabeli – aktywność gospodarcza w powiecie bardzo wyraźnie i niekorzystnie odbiega od średniej wojewódzkiej, ale także od  średniej ogólnopolskiej i jest zbliżona do średniej dla gmin miejsko-wiejskich w Polsce ogółem.
Tabela 16.	Aktywizacja gospodarcza: ilość podmiotów gospodarczych na 10 tys. ludności (wg bazy REGON w latach 1996 – 2002)
Ilość firm na 10 tys. ludności	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	846	557	597	647	695	727	791	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	512	556	616	663	701	666	783	
Średnio w województwie	828	844	925	991	1026	1039	1080	
Średnio w Polsce ogółem	625	672	736	787	825	861	907	
Źródło:  opracowanie własne na podstawie danych GUS
Kolejna tabela pokazuje dynamikę ilości podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w bazie REGON, mających siedzibę na terenie powiatu.
Tabela 17.	Dynamika ilości podmiotów gospodarczych: roczne zmiany ilości podmiotów w latach 1996 – 2002 (wg bazy REGON)
Dynamika przyrostu ilości firm	
lata:	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	-52,0%	6,8%	7,8%	6,7%	4,1%	6,6%	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	8,6%	10,1%	7,2%	5,9%	-4,7%	13,4%	
Średnio w województwie	1,9%	8,8%	6,8%	3,5%	1,3%	4,8%	
Średnio w Polsce ogółem	7,1%	8,6%	6,5%	4,6%	4,2%	4,1%	
Źródło:  opracowanie własne na podstawie danych GUS
Widać tu, że – pomijając olbrzymi spadek ilości firm na przełomie lat 1996 i 1997 (spowodowany przyczynami administracyjnymi) – w powiecie odnotowuje się jednak stały konsekwentny wzrost ilości firm w dość dobrym tempie.
Następny wskaźnik gospodarczy, to aktywność w dziedzinie budownictwa mieszkaniowego. Jak kształtuje się liczba nowo oddanych mieszkań (podana w przeliczeniu na 1000 mieszkańców, dla zachowania porównywalności układów o różnej skali), pokazuje zamieszczona poniżej tabela nr 16. 
Tabela 18.	Liczba nowo oddanych mieszkań na 1000 ludności (lata 1996 – 2002)
Liczba nowo oddanych mieszkań na 1000 ludności:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	4,41	2,33	3,96	5,52	4,71	5,30	4,37	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	2,31	2,74	3,30	2,73	3,04	3,34	3,60	
Średnio w województwie	4,97	5,43	7,23	7,78	10,32	11,24	9,06	
Średnio w Polsce ogółem	3,31	3,92	4,29	4,36	4,68	5,65	5,27	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Widać, że aktywność budowlana jest nieco wyższa niż średnia dla gmin miejsko-wiejskich, ale nie osiąga poziomu  średniej krajowej. Z kolei warto prześledzić jakość budowanych mieszkań: ilość izb w przeciętnym mieszkaniu i powierzchnię użytkową przypadającą średnio na osobę w mieszkaniu.
Tabela 19.	Charakterystyka budownictwa mieszkaniowego: średnia ilość izb w nowo oddanym mieszkaniu w latach 1996 – 2002
Średnia ilość izb w nowo oddanym mieszkaniu	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	4,51	5,02	4,11	3,68	3,88	4,18	4,15	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	4,96	4,91	4,76	4,68	4,52	4,54	5,09	
Średnio w województwie	4,60	4,56	4,33	4,08	3,81	3,62	3,78	
Średnio w Polsce ogółem	4,47	4,45	4,33	4,08	4,00	3,84	4,25	
Źródło: oprac. własne ma podstawie danych GUS
Jak widać, wielkość mieszkań i ilość izb w przeciętnym mieszkaniu nie stwarzają wyraźnej rezerwy na zorganizowanie w domach przestrzeni dla zarobkowania (“praca w domu”).

1.5.2.1.	Ankieta dotycząca kierunków rozwoju gospodarczego i rynku pracy
W ramach prac nad strategią przeprowadzono na niereprezentatywnej próbie ankietę dotyczącą kierunków rozwoju gospodarczego i rynku pracy w powiecie grójeckim. Poniżej prezentujemy wyniki ankiety. Dane zostały opracowane w skali od najczęściej wskazywanych czynników do pojawiających się w ankiecie najrzadziej. Pod uwagę wzięliśmy trzy pierwsze czynniki dotyczące każdego z pytań:
1. Jest Pan/Pani radnym/radną powiatową Powiatu Grójeckiego. Podczas swojej kadencji lokalny rozwój gospodarczy stymulowałbym (-ałabym) w następujący sposób:
o	pozyskanie inwestorów zagranicznych (przede wszystkim tych związanych z przetwórstwem owoców)
o	rozwój gospodarczy przez wsparcie agroturystyki, turystyki
o	promocja (w tym udział w konferencjach, targach itp.)
o	rozwój usług otoczenia biznesu
o	“miękka” polityka podatkowa wobec przedsiębiorców i inwestorów

2. Pana/Pani zdaniem, najbardziej pożądane działania samorządu pobudzające aktywność gospodarczą to:
o	przygotowanie terenów inwestycyjnych oraz stworzenie dogodnych warunków dla inwestorów
o	poprawa stanu dróg
o	rozwój turystyki; 
o	rozwój służby zdrowia (hospicja, domy spokojnej starości)
o	stworzenie przy komórki wspomagającej przedsiębiorców, handlowców i biznes o drogi 
o	preferencje dla przedsiębiorców i inwestorów
o	edukacja społeczeństwa
o	stanowienie sprzyjającego prawa miejscowego
o	promocja regionu
o	ograniczenie procedur biurokratycznych
3. Pana/Pani zdaniem najbardziej pożądane działania samorządu zmierzające do wzrostu zatrudnienia to:
o	organizacja przekwalifikowania bezrobotnych oraz organizowanie prac interwencyjnych
o	udogodnienia dla przedsiębiorców oraz pomoc przedsiębiorcom (instytucje wsparcia biznesu)
o	poszerzona działalność właściwych instytucji w celu łatwego dostosowania wymaganych kwalifikacji do kierunków aktualnych kierunków rozwoju przedsiębiorczości
o	rozwój usług medycznych i socjalnych; uczestnictwo w konferencjach i targach branżowych (turystyka, promocja, gospodarka)
o	promocja obecnych inwestorów
o	sprowadzenie inwestorów na lokalny rynek
o	zmniejszenie kosztów zatrudnienia pracowników
o	aktywizacja społeczna promująca zatrudnienie i samozatrudnienie
o	podnoszenie uświadomienia obywateli
o	dostosowanie profilu edukacyjnego do zapotrzebowań rynku, prognozy popytu na rynku pracy i dostosowanie edukacji
o	promocja i pomoc w tworzeniu produktów lokalnych (i/lub) regionalnych - certyfikowanych;
o	koordynacja możliwości zagospodarowania wolnych terenów pod inwestycje w miastach i gminach powiatu
o	ścisła współpraca z PAIiIZ
4. Moim zdaniem bariery rozwoju lokalnej gospodarki w Powiecie Grójeckim to:
o	brak terenów uzbrojonych
o	zła jakość dróg
o	brak promocji potencjału gospodarczego
o	bliskość Warszawy
o	ograniczony rynek zbytu
o	dominująca rola sadownictwa
o	niskie nakłady na rozwój przedsiębiorczości
o	słabo rozwinięta struktura nowoczesnego rolnictwa, sadownictwa i przemysłu przetwórczego; - brak funduszy
o	brak organizacji wspomagającej gospodarkę w powiecie
o	biurokracja
o	brak przemysłu
o	brak wolnych miejsc pracy (skutkiem: emigracja młodych, wykształconych ludzi)
o	mały rozwój MSP
o	duży procent rolnictwa
o	krótkowzroczne wizje władz lokalnych
o	dążenie do pozyskania obcego kapitału za wszelką cenę
o	brak inwestowanie w młodzież, trudny rozwój klasy średniej
o	brak terenów uzbrojonych pod inwestycje
o	sytuacja gospodarcza w kraju
o	brak planów zagospodarowania przestrzennego gmin
o	brak kontaktów z PAIiIZ; 
5. Moim zdaniem atuty rozwoju lokalnej gospodarki w Powiecie Grójeckim to:
o	bliskość aglomeracji warszawskiej
o	położenie geograficzne
o	godne położenie względem głównych szlaków komunikacyjnych
o	ogromny potencjał sadowniczy
o	dogodne położenie dla rozwoju turystyki, tereny rekreacyjne nad Pilicą
o	rozwój sadownictwo
o	dostateczna ilość terenów pod inwestycje
o	największa w Europie giełda samochodowa
o	największe w Europie zagłębie produkcji jabłek
o	brak przemysłu ciężkiego
o	brak supermarketów
o	nieskażona przyroda
o	aktywność społeczna,
6. Wymień co najmniej trzy instytucje wsparcia biznesu działające na terenie Powiatu Grójeckiego:
o	nie ma takich instytucji
7. Zachęcałbym (-ałabym) moje dziecko do ukończenia studiów o kierunku:
o	politologia
o	informatyka
o	prawo i administracja
o	budownictwo
o	ogrodnictwo
o	ekonomia; medycznym
o	ochrona środowiska
o	studia europejskie
o	językowe
o	zarządzanie zasobami ludzkimi
8. Czynniki, które skłoniłyby mnie do zachęcania własnego dziecka do podjęcia własnej działalności gospodarczej na terenie Powiatu Grójeckiego.
o	dobre położenie geograficzne
o	dogodne położenie na zbiegu najważniejszych szlaków komunikacyjnych
o	bliskość Warszawy
o	możliwość większych dochodów
o	korzystny rozwój gospodarki powiatu
o	powiat aktywny pod względem rozwoju kultury i rekreacji
o	praca na własnym terenie
o	bogactwo surowca do rozwoju przemysłu przetwórczego
9. Czynniki, które skłoniłyby mnie do zniechęcenia własnego dziecka do podjęcia własnej działalności gospodarczej na terenie Powiatu Grójeckiego.
o	duża konkurencja
o	bliskość Warszawy
o	niespójność i niestabilność podatkowa i administracyjna
o	brak wsparcia i korzystnych warunków do prowadzenia działalności
o	duże koszty samozatrudnienia
o	brak dostępnych tanich kredytów
o	duża konkurencja innych firm
o	polityka fiskalna państwa
o	brak wsparcia władz lokalnych dla tworzenia klasy średniej
o	brak wiedzy na temat “nisz rynkowych”
o	brak środków i wsparcia na rozpoczęcie działalności gospodarczej; 
1.5.2.2.	Analiza wyników ankiety dotyczącej kierunków rozwoju gospodarczego i rynku pracy
Zdaniem respondentów najważniejszym, najczęściej podkreślanym atutem Powiatu Grójeckiego jest jego położenie geograficzne oraz znakomite połączenie drogowe (chociaż zwracano również uwagę na nieszczególny stan dróg). Do najpoważniejszych barier zaliczono brak promocji regionu (np. nie uczestniczenie w targach, w tym również branżowych i konferencjach oraz zaniedbania w informowaniu o możliwościach inwestowania w powiecie), a także niedostateczne przygotowanie terenów inwestycyjnych.
Analiza ankiet potwierdza w stu procentach zebrane podczas opracowywania raportu informacje dotyczące instytucji wsparcia biznesu. Brak na terenie Powiatu Grójeckiego takich punktów stanowi zagrożenie dla możliwości pełnego wykorzystania potencjału gospodarczego tego regionu, uwzględniając zwłaszcza możliwości, jakie daje Polsce stanie się pełnoprawną częścią Unii Europejskiej. Możliwości pozyskiwania funduszy na rozwój agresywnych już w tej chwili branż gospodarki powiatu mogą zostać niewykorzystane, a każde zaniedbanie i zapóźnienie w tym zakresie może mieć w przyszłości - i to niedalekiej - katastrofalne skutki. Banki, które starają się uzupełnić tę niszę, mogą ją zająć jedynie w ograniczonym do własnych możliwości organizacyjnych i merytorycznych, zakresie.
Według respondentów czynnikami sprzyjającymi rozwojowi gospodarki regionu jest zabezpieczenie terenów inwestycyjnych na potrzeby przyszłych i obecnych inwestorów, zwłaszcza tych, którzy uzupełniliby rynek producentów o przetwórstwo owocowe. Na brak takich terenów wypełniający ankietę zwrócili szczególną uwagę, w części poświęconej charakterystyce szans i hamulców dla rozwoju gospodarki w regionie. Właśnie brak uzbrojonych terenów wymieniany był najczęściej jako hamulec rozwojowy.
Interesującym fragmentem badań ankietowych było wskazanie zarówno jako bariery, jak i atutu dla Powiatu Grójeckiego bliskości Warszawy. Z jednej strony, interesujący dla mieszkańców stolicy rynek nieruchomości powiatu może sprowokować ruch w budownictwie, przypływ podatku dochodowego, wzrost firm świadczących różnego rodzaju usługi, czy rozwinięcie zaplecza kulturalnego i bazy sportowej. Nie bez wpływu na ruch w gospodarce ma również promocja turystyczna regionu w stolicy, jako terenów interesujących pod kątem rekreacji. Bliskość Warszawy to, w opinii respondentów, również zagrożenie, którego skutki widoczne są zwłaszcza w odpływie inwestorów, wykwalifikowanej i młodej kadry, wzrostu konkurencyjnych firm i przedsiębiorstw.	
W możliwościach rozwojowych Powiatu Grójeckiego dostrzeżono także potencjał odbiegający od wiodącej branży (sadownictwa) - sposobem na wykorzystanie potencjału regionu jest zdaniem rozpytywanych turystyka. Takie rozszerzenie rynku aktywizowałoby przede wszystkim środowiska wiejskie, najbardziej zagrożone obecnie bezrobociem (ukryte na poziomie blisko 50%) zachowawcze. Środowiska te wymagałyby bezsprzecznie wsparcia instytucji samorządowych (w tym lokalnych) oraz okołobiznesowych. Bez pomocy z zewnątrz uruchomienie tej gałęzi rynku na terenach wiejskich wydaje się zagrożone niepowodzeniem.
Do hamujących rozwój gospodarki czynników zaliczono przede wszystkim te, które nie są zależne od realizatorów strategii (władz lokalnych, powiatowych, instytucji, społeczności), czyli:
•	niepewność polskiej gospodarki
•	koszty funkcjonowania przedsiębiorstw
•	wysokie podatki
•	niestabilność prawną, finansową i administracyjną państwa.
Rozdział 1.6.	
Uwarunkowania budżetowe działań gminy
1.6.1.	Uwarunkowania budżetowe 
1.6.1.1.	Dochody i wydatki budżetu
Potencjał rozwojowy budżetu gmin wchodzących w skład powiatu, to ważny materiał do analizy. Należy w szczególności ustalić, czy gminy mają wystarczające zasoby środków własnych, aby wygospodarować wkład własny w ewentualne projekty rozwojowe realizowane ze wsparciem środków strukturalnych Unii Europejskiej. 
Poniższa tabela obrazuje dochody gmin w przeliczeniu na jednego mieszkańca. 
Tabela 20.	Powiat grójecki: dochody budżetu per capita w latach 1996 – 2002 na tle powiatu, województwa i średniej dla gmin miejsko-wiejskich
Dochody GMINY W PRZELICZENIU na głowę mieszkańca:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	798 zł	1 022 zł	1 217 zł	1 312 zł	1 440 zł	1 783 zł	1 724 zł	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	660 zł	871 zł	1 017 zł	1 080 zł	1 169 zł	1 325 zł	1 415 zł	
Średnio w województwie	839 zł	1 051 zł	1 216 zł	1 380 zł	1 538 zł	1 721 zł	1 778 zł	
Średnio w Polsce ogółem	702 zł	900 zł	1 028 zł	1 084 zł	1 153 zł	1 247 zł	1 352 zł	
Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS
Dochody systematycznie rosną i nie ustępują wiele średniej dla zamożnego województwa mazowieckiego. Natomiast znacznie przewyższają poziom średniej dla gmin miejsko-wiejskich ogółem.  Dochodowość gmin z terenu powiatu należy uznać za wysoką. Będzie to traktowane jako jedna z istotnych atutów rozwojowych.
Z kolei wydatki budżetów lokalnych w tym samym okresie ukazuje następna tabela. Także poziom dokonywanych wydatków w kolejnych latach jest wyższy od średniej dla powiatu i średniej dla gmin miejsko-wiejskich ogółem. Nie jest jednak już tak wysoki, jak poziom wydatków województwa. 
Tabela 21.	wydatki budżetów gmin z terenu powiatu grójeckiego  per capita w latach 1996 – 2002 na tle powiatu, województwa i średniej dla gmin miejsko-wiejskich
Wydatki na głowę mieszkańca:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	716 zł	1 077 zł	1 183 zł	1 284 zł	1 427 zł	1 753 zł	1 632 zł	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	665 zł	862 zł	1 009 zł	1 078 zł	1 211 zł	1 335 zł	1 404 zł	
Średnio w województwie	844 zł	1 066 zł	1 244 zł	1 384 zł	1 588 zł	1 738 zł	1 821 zł	
Średnio w Polsce ogółem	721 zł	920 zł	1 059 zł	1 109 zł	1 205 zł	1 284 zł	1 383 zł	
Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS
Z kolei przeanalizowano nadwyżki bądź deficyty budżetu gminnego w poszczególnych latach. Obrazuje to poniższa tabela.
Tabela 22.	Powiat grójecki: nadwyżka lub deficyt jako odsetek dochodów ogółem w latach 1996 – 2002 na tle powiatu, województwa i średniej dla gmin miejsko-wiejskich
Nadwyżka (lub deficyt) jako odsetek dochodów ogółem:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
Powiat grójecki	-0,69%	-1,37%	-1,04%	1,11%	-5,84%	-5,21%	-4,04%	
Średnio gminy miejsko-wiejskie	-2,69%	-2,20%	-2,94%	-2,37%	-4,54%	-2,94%	-2,35%	
Średnio w województwie	1,37%	-2,54%	-1,35%	0,90%	-7,24%	-7,34%	-8,64%	
Średnio w Polsce ogółem	-1,75%	-2,50%	-2,98%	-2,04%	-5,23%	-4,51%	-4,13%	
Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS; deficyty oznaczono czerwoną czcionką, a nadwyżki - czarną
Analiza wykazuje niebezpieczną tendencję; co roku (z wyjątkiem 1999) budżety gmin powiatu corocznie zamyka się deficytem i to znacznym. 
Dodatkowo warto zaobserwować, że choć tło porównawcze: dane wojewódzkie  wykazują od lat stały kilkuprocentowy deficyt w rocznym bilansie budżetu, to jednak jest pokrywany przychodami z prywatyzacji, oraz – w mniejszym stopniu – przychodami zakładów budżetowych w danym roku.
Stabilność budżetu lokalnego pokazuje wyraziście następna tabela: dochody na jednego mieszkańca powiatu porównano w niej (przez kolejne lata z okresu 1996 – 2002) z dochodami na mieszkańca powiatu bielskiego, województwa i – ponownie – gmin miejsko wiejskich w Polsce ogółem. 
Tabela 23.	Porównanie dochodów budżetów gmin w powiecie  per capita w latach 1996 – 2002 z dochodami per capita innych jednostek
Dochody gmin per capita jako odsetek dochodów per capita:	
lata:	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	
w gminach miejsko-wiejskich	124,07%	94,16%	91,94%	95,84%	97,01%	100,54%	102,85%	
w województwie	88,29%	66,62%	63,14%	60,52%	60,98%	64,08%	66,71%	
w Polsce ogółem	108,67%	82,95%	79,27%	77,59%	76,69%	79,47%	83,59%	
Źródło: oprac. własne na podstawie danych GUS
Widać wyraźnie, że samorządy gminne na terenie powiatu mają do dyspozycji na każdego mieszkańca prawie dokładnie 100% tego, co samorządy innych gmin miejsko-wiejskich w Polsce, ale są o jedną trzecią biedniejsze od  średniej gmin województwa. 
1.6.2.	Analiza heurystyczna ABC
1.6.2.1.	Atuty rozwojowe:
1.	Stabilny zamożny budżet;
1.6.2.2.	Bariery rozwojowe
[nie stwierdzono]
1.6.2.3.	Ciekawe zagadnienia do dalszej analizy
1.	Czy uda się wygospodarować wystarczająco wysoki wkład własny dla pozyskania środków strukturalnych UE przede wszystkim na projekty infrastrukturalne?
2.	Czy uda się przygotować odpowiednio personel Urzędu dla tego zadania?

Część II:	
Strategiczny Plan Rozwoju Lokalnego 
do 2020 roku
Rozdział 2.1.	
Analiza strategiczna atutów i barier rozwojowych
2.1.1.	Kluczowe atuty rozwojowe powiatu
Przez atuty rozwojowe rozumiemy tutaj wszelkie fakty zaistniałe w lokalnej rzeczywistości gminy, dzięki którym rozwój gminy będzie szybszy, łatwiejszy, pewniejszy, potoczy się lepszym torem. 
Na podstawie analizy danych zebranych w raporcie została wytypowana następująca lista kluczowych atutów rozwojowych powiatu:
•	Położenie w zamożnym województwie mazowieckim (dostęp do środków dystrybuowanych regionalnie);
•	Bliskość Warszawy - ośrodka akademickiego.
•	Stabilna, niska w stosunku do kraju stopa bezrobocia.
•	Dobre warunki naturalne do rozwoju  turystyki.
•	Największe w Europie zagłębie produkcji jabłek
•	Jedna z największych giełd samochodowych w Europie 
2.1.2.	Najpoważniejsze bariery rozwoju powiatu
Przez bariery rozwojowe rozumiemy z kolei wszelkie fakty zaistniałe w rzeczywistości gminy, z powodu których rozwój gminy będzie wolniejszy, trudniejszy, mniej pewny, będzie skręcał w niepożądanym kierunku.  
Na podstawie analizy danych zebranych w raporcie została wytypowana lista barier rozwojowych powiatu.  Natomiast za kluczowe bariery rozwoju uznano trzy czynniki:
•	Peryferyjne położenie, 
•	Odpływ aktywnej młodzieży, słaba aktywność miejscowego potencjału ludzkiego.
•	Struktura lokalnej gospodarki bardzo silnie uzależniona od jednej gałęzi produkcji rolnej (sadownictwo — jabłka).
2.1.3.	Wskazanie pola dalszych analiz
Oprócz wskazania atutów i barier rozwojowych analiza wyłoniła grupę procesów i faktów, których obecnie nie da się z całą pewnością nazwać ani atutami, ani barierami, ale wiadomo, że będą bardzo znaczące dla przyszłości gminy. Nie jest natomiast pewne, jaki wpływ na przyszłość gminy wywrą. Na podstawie analizy danych zebranych w raporcie została wytypowana następująca lista ciekawych kwestii dotyczących dalszego rozwoju powiatu, wymagających dalszej analizy:
•	Czy uda się lepiej wykorzystać szanse wynikające z nieodległego sąsiedztwa Warszawy?
•	Ciekawe, jak duże środki w ramach funduszy unijnych pozyskają lokalni przedsiębiorcy pozbawieni pomocy instytucji wsparcia biznesu?
•	Ciekawe, czy opracowanie i wdrożenie spójnej i konsekwentnej strategii marketingowej i promocyjnej w zakresie turystyki potwierdzi szacunki organizacji i instytucji zajmujących się opisywaniem trendów i tendencji?
2.1.4.	Wniosek końcowy
Powiat grójecki dysponuje wystarczającym endogennym potencjałem, aby pomyślnie zrealizować strategię,  w ramach której wykorzysta swoje atuty, pokona bariery rozwojowe i pomyślnie rozwiąże stojące przed nim dylematy.

Rozdział 2.2.	
Deklaracja misji powiatu grójeckiego
2.2.1.	Czym jest misja gminy?
Misja jest nie tylko kluczowym komunikatem tworzącym wizerunek każdej organizacji (a więc i gminy — owej swoistej korporacji prawa publicznego), ale też stanowi podstawowe narzędzie strategicznego zarządzania. Należy zwrócić uwagę, że deklaracja misji gminy spełnia ogólnie dwa odrębne cele w stosunku do dwóch grup adresatów, do których trafia: mówimy więc odrębnie o celach zewnętrznych i wewnętrznych, oraz — odpowiednio — o wewnętrznych i zewnętrznych adresatach misji gminy.  
2.2.1.1.	Cele zewnętrzne misji i jej zewnętrzni adresaci
Zewnętrznymi adresatami misji gminy są w oczywisty sposób trzy grupy odbiorców:
•	klienci dóbr i usług oferowanych przez lokalną społeczność,
•	potencjalni partnerzy: inne jednostki samorządu, z którymi zamierzamy współdziałać, instytucje  i organy administracji publicznej współpracujące z gminą w różnorodnych aspektach,
•	konkurenci: inne gminy operujące podobną ofertą dóbr i usług, zbliżonym potencjałem i zakresem oddziaływania. 
Z punktu widzenia celów zewnętrznych, deklaracja misji winna być deklaracją jej głównych przewag komapartywnych, a więc odpowiedzią na pytania: czym powiat grójecki wyróżnia się spośród swoich naturalnych konkurentów w bliskim i dalekim otoczeniu? Co nowego wnosi do wymiany dóbr i usług, włączając w to dobra symboliczne? W misji powiatu możemy też wskazać na szczególną kompetencję miasta: co powiat robi najlepiej? W czym nikt go nie prześcignie?
Deklaracja misji ma zachęcić naszych klientów i partnerów, oraz umocnić przewagę komparatywną nad naszymi konkurentami.
2.2.1.2.	Cele wewnętrzne misji i jej wewnętrzni adresaci
Wewnętrznymi adresatami misji gminy są z kolei inne trzy grupy odbiorców:
•	mieszkańcy: ogół społeczności lokalnej, a w każdym razie jej część aktywna publicznie, 
•	lokalne “podmioty zorganizowane”: przedsiębiorcy, organizacje pozarządowe, inne zorganizowane, aktywne środowiska,
•	Kierownictwo i aparat administracyjny lokalnej władzy publicznej. 
Z punktu widzenia celów wewnętrznych, misja musi jednoznacznie wskazywać główny kierunek działań i generalne priorytety obrane w ramach pola swobodnej decyzji, jaką gminie pozostawiają regulacje ustawowe. Misja wewnętrzna jest jednoznaczna z zapisaniem własnych wyborów, “obranego przez nas kursu”.  Cele wewnętrzne misji, to informowanie mieszkańców i aktywnych podmiotów lokalnych o kierunkach rozwojowych, aby mogli oni w odpowiednio spójny sposób kształtować własne strategie, oraz — nadawanie stałego ogólnego kierunku poszczególnym decyzjom zarządczym lokalnej władzy, podejmowanym na poziomie taktycznym i operacyjnym.
Wobec takiej dwoistości adresatów i celów, jakie ma spełniać misja, mówimy często o dwóch odrębnych sformułowaniach misji: mówimy o misji zewnętrznej i odrębnie o misji wewnętrznej. 
2.2.2.	Zewnętrzna misja powiatu grójeckiego
Misja zewnętrzna maluje wyraziście pewien obraz, który ma się utrwalić w głowie każdego, kto się z nią zetknie. Ma więc ona przede wszystkim znaczenie promocyjne. Toteż w misji deklarujemy nie opis obecnego stanu, ale intencję co do stanu docelowego, jaki powiat zamierza osiągnąć. 
W związku z tym eksperci proponują następujące sformułowanie zewnętrznej misji powiatu grójeckiego:

Powiat grójecki —
— miejsce, w którym chce się pozostać

Takie krótkie, ale znaczeniowo niezwykle pojemne hasło powinno jednoznacznie wywoływać właściwe skojarzenia zgodne z upozowaniem miasta. Tak zapisana misja to nie tylko deklaracja intencji działań na rzecz zahamowania emigracji aktywnej młodzieży, ale też – obietnica-zaproszeni dla turystów i dla ewentualnych mieszkańców Warszawy pragnących w przyszłości osiedlić się w powiecie grójeckim.
2.2.3.	Wewnętrzna misja powiatu grójeckiego:
Misja wewnętrzna to syntetyczny zapis głównych celów kierunkowych, na jakich będziemy się koncentrować. Jest skierowana — przypominamy — “do wewnątrz”: do władz gminy, mieszkańców, przedsiębiorców lokalnych i stanowi pochodną podobnych deklaracji w firmach prywatnych: ma na co dzień przypominać menedżerom i personelowi, jaki główny cel obrała sobie organizacja. wszystkie codzienne decyzje zarządcze i wykonawcze muszą nawiązywać i być spójne z głównym celem organizacji. 

Misją wewnętrzną powiatu grójeckiego jest tworzenie 
nowych szans wszechstronnego indywidualnego rozwoju dla poszczególnych mieszkańców, a w szczególności — dla młodzieży.
Będzie to realizowane przede wszystkim poprzez: 
-  wspieranie powstawania miejsc pracy wysokiej jakości, 
-  pobudzanie aktywności i postawy przedsiębiorczej,
-  lepszą ofertę usług społecznych w powiecie, adresowanych szczególnie do młodzieży

Każda dalsza decyzja co do wyboru celu strategicznego, oraz każda decyzja zarządcza na poziomie taktycznym i wykonawcza na poziomie operacyjnym, powinna być odtąd spójna z tak zadeklarowaną misją. 
Wyłania się więc następująca procedura postępowania, która będzie zastosowana w dalszej części tego opracowania i winna być też stosowana przy zarządzaniu strategicznym: 
1.	Koncepcje strategiczne i operacyjne, pomysły szerszych celów strategicznych (w nazewnictwie UE – wider objectives) i celów operacyjnych (czyli: bezpośrednich celów poszczególnych projektów — immediate objectives) muszą być każdorazowo analizowane pod kątem zbieżności (a co najmniej — niekolizyjności) z powyższą deklaracją misji.
2.	Z kolei wskaźniki celów taktycznych i operacyjnych muszą być sprawdzane co do zgodności z deklaracją misji na wszystkich trzech poziomach: wskaźników produktów (output indicators), rezultatów (result indicators) i oddziaływań (impact indicators)
Rozdział 2.3.	
Strategiczne cele rozwoju lokalnego
Misja wewnętrzna gminy wskazuje na dwa główne obszary działania, w których powiat grójecki powinien sytuować swoje cele strategiczne:
•	wspieranie powstawania miejsc pracy wysokiej jakości, 
•	pobudzanie aktywności i postawy przedsiębiorczej,
•	lepszą ofertę usług społecznych w powiecie, adresowanych szczególnie do młodzieży
Priorytet 1: 	Wspieranie powstawania na terenie powiatu grójeckiego miejsc pracy wysokiej jakości
Priorytet ten będzie realizowany poprzez dążenie do sporządzenia Planu Rozwoju Lokalnego, wspólnego dla terenu całego powiatu, w którym powiat, gminy i partnerzy prywatni uzgodnią działania na rzecz trzech odrębnych celów strategicznych:
Cel 1.1: 	Powołanie systemu instytucjonalnego wsparcia dla małych i średnich przedsiębiorców, w szczególności — rozpoczynających działalność
•	W ramach systemu powinny być przewidziane narzędzia ułatwiające dostęp do kapitału: Fundusz Poręczeniowy, Fundusz Pożyczkowy, albo – połączenie tych dwóch rodzajów instytucji wsparcia. 
•	Kolejny element systemu, to program doradztwa, informacji i szkoleń dla przedsiębiorców, w szczególności wspierający pozyskiwanie środków unijnych. Dotyczy to także przedsiębiorców rolnych.
•	Ostatni element systemu to maksymalne zorientowanie całej procedury administracyjnej w urzędach samorządowych na wygodę klienta-przedsiębiorcy.
Cel 1.2: 	System promocji  i informacji turystycznej powiatu grójeckiego
W ramach realizacji tego celu są proponowane następujące zadania:
•	Powołanie powiatowej jednostki odpowiedzialnej za tworzenie i wdrażanie systemu promocji i informacji turystycznej ma terenie wszystkich gmin powiatu
•	przeprowadzenie konkursu na profesjonalne rozwiązanie designerskie systemu oznakowania obiektów; zarówno atrakcji i tras, jak przede wszystkim usługodawców turystycznych.
•	Tworzenie partnerstw publiczno-prywatnych w zakresie ubiegania się o środki unijne na rozwój turystyki
•	Kształcenie na poziomie średnim specjalistów do pracy w usługach turystycznych i okołoturystycznych. 
Priorytet 2: 	Pobudzanie wśród mieszkańców aktywności i postawy przedsiębiorczej
Cel 2.1: 	Aktywizacja i wzmacnianie organizacyjne organizacji pozarządowych
•	System powierzania zadań publicznych podmiotom pozarządowym: zarówno dotowania, jak i kontraktowania usług publicznych; celem systemu jest zaktywizowanie środowisk społecznych i wzmocnienie organizacji pozarządowych
•	Programy wsparcia starań organizacji pozarządowych o środki strukturalne UE: Plan Rozwoju Lokalnego, promesy kontraktowe,  wymiana informacji, wspólne projekty publiczno-prywatne.
Cel 2.2: 	Kształtowanie postaw przedsiębiorczych młodzieży
•	Wdrożenie w szkołach średnich programów kształtowania postawy przedsiębiorczej: kompleksowe i powtarzalne programy praktycznej nauki przedsiębiorczości, planowania kariery osobistej, umacniania samosterowności uczniów.
•	Propagowanie młodzieżowej samorządności: samorządy uczniowskie, Młodzieżowa Rada Powiatu, Młodzieżowe Rady Gmin.
•	Wsparcie systemowe władz samorządowych dla oddolnych młodzieżowych inicjatyw (także nieformalnych) w dziedzinach społecznych: kulturze, sporcie, edukacji
Cel 2.3: 	Kształcenie ustawiczne dorosłych mieszkańców powiatu
•	Identyfikacja potrzeb w zakresie edukacji ustawicznej (permanentnego kształcenia osób dorosłych)
•	Zróżnicowane organizacyjnie i programowo działania edukacyjne skierowane na potrzeby dorosłych, koordynowane na poziomie powiatu.
Priorytet 3: 	Lepsza oferta usług społecznych w powiecie, adresowanych szczególnie do młodzieży
Cel 3.1: 	Nowe podejście do oferty kulturalnej
•	Wdrożenie przez samorząd form upowszechniania kultury polegających na aktywnym twórczym uczestnictwie młodzieży, a nie na biernej konsumpcji imprez
•	Promowanie przez samorząd twórczości mieszkańców (np. muzycznej) jako części potencjału atrakcyjności turystycznej terenu.
Cel 3.2: 	Nowa oferta sportowa i rekreacyjna
•	Urządzenia sportowe wykorzystane w 100%
•	Miejsca wypoczynku i rekreacji w przestrzeni publicznej powiatu — otwarte i dostępne bez ograniczeń dla mieszkańców
Cel 3.3: 	Nowe podejście  do bezpieczeństwa publicznego
•	Programy bezpieczeństwa oparte o priorytet wolnej aktywności mieszkańców. 
•	Uspołecznienie programów bezpieczeństwa
•	Powiązanie programów na rzecz bezpieczeństwa publicznego z programami przeciwdziałania przemocy w rodzinach i szkołach
Rozdział 2.4.	
Monitoring i ewaluacja realizacji strategii
2.4.1.	Procedura monitoringu
Monitoring, to śledzenie przebiegu realizacji zadań danego procesu, głównie w aspekcie terminowości realizacji przyjętego harmonogramu. W procedurze monitoringu z reguły nie ma elementu oceny jakości efektów realizowanych zadań — to będzie zadanie procedury ewaluacji. Eksperci pracujący nad strategią zalecili następującą procedurę monitoringu. 
1.	Odpowiedzialność za osiąganie poszczególnych celów strategicznych będzie powierzona konkretnym koordynatorom z ramienia lokalnych władz lub lokalnej administracji; każdy z koordynatorów będzie odpowiadał przed Radą Miasta za monitoring powierzonego mu celu strategicznego;
2.	Każdy z koordynatorów będzie z kolei przygotowywał projekty harmonogramów realizacyjnych zadań w ramach powierzonego mu celu strategicznego, w tym wewnętrzną procedurę zbierania raportów monitoringowych; procedura taka winna mieć zawsze strukturę “drzewa”: realizator każdego zadania w ramach swoich obowiązków będzie przekazywał raport monitoringowy bezpośredniemu przełożonemu w wyznaczonym dla danego zadania harmonogramie; sugeruje się comiesięczne notatki raportujące na poziomie wykonawczym i co kwartalne raporty na poziomie zarządzania taktycznego; odstępstwa od tego zalecenia mogą wynikać jedynie ze specyfiki zadań.  
3.	Raz w roku, (sugerowany termin — we wrześniu, a więc po zakończeniu sezonu letniego) Koordynatorzy składają Burmistrzowi podsumowanie z realizacji zadań strategii przypadających na poprzedni rok. Przedstawiają także szczegółowe zadania na rok kolejny wraz z prezentacją budżetu w konwencji zadaniowej (obok konwencji kasyfikacyjno-tabelarycznej). 
4.	Burmistrz przedstawi Radzie roczny raport z monitoringu realizacji strategii raz do roku, w pierwszym kwartale, w formie zbiorczej za cały rok poprzedni.
Poza procedurą monitoringu sugeruje się aby zadania zapisane w strategii miały priorytet w przyznawaniu finansowania, a wszelkie oszczędności w realizacji budżetu: niewykorzystana rezerwa, ponadplanowe dochody, inne źródła nadwyżki, były w pierwszym rzędzie kierowane na finansowanie kolejnych zadań strategicznych.
2.4.2.	Procedura ewaluacji 
Ewaluacja, to jakościowa ocena efektów realizowanych zadań strategicznych. W ramach ewaluacji do poszczególnych celów operacyjnych (bezpośrednich celów poszczególnych projektów będą przypisane wskaźniki celów zgodnie z metodologią stosowaną w Funduszach Strukturalnych Unii Europejskiej, a więc wskaźniki: produktów, rezultatów i oddziaływań. Wskaźniki będą generowane na poziomie poszczególnych projektów, podczas ich przygotowywania. 
Zbiorczy raport ewaluacyjny będzie sporządzany raz do roku w trybie określonym zarządzeniem Starosty i przedstawiany Radzie powiatu wraz z raportem z monitoringu.
Co dwa lata zostanie dokonana aktualizacja strategii, a co cztery lata zostanie zwołany Konwent Rozwoju Powiatu, który wykona generalny przegląd dokonań strategicznych i zaproponuje aktualizację strategii i jej dostosowanie do bieżących okoliczności. Uaktualnienia muszą zostać przyjęte przez Radę Powiatu.

Spis treści:
Część I:	Raport o Stanie Powiatu	2
Rozdział 1.1.	Położenie i relacje zewnętrzne	3
1.1.1.	Położenie	3
1.1.2.	Powiat i gminy wchodzące w jego skład: ujęcie statystyczne	4
1.1.3.	Analiza heurystyczna ABC	11
Rozdział 1.2.	Ład przestrzenny	12
1.2.1.	Grójeckie tereny inwestycyjne	12
Rozdział 1.3.	Środowisko przyrodnicze	13
1.3.1.	WSTĘP	13
1.3.2.	Ogólna charakterystyka biogeograficzna wybranych środowisk	15
1.3.3.	ORNITOFAUNA DOLINY PILICY – CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA	16
1.3.4.	ZAGROŻENIA dla środowisk naturalnych	20
1.3.5.	Ochrona obszarowa	20
1.3.6.	ANEKS	21
Rozdział 1.4.	Społeczność lokalna	26
1.4.1.	Charakterystyka demograficzna	26
1.4.2.	Jakość życia	30
1.4.3.	Edukacja	31
1.4.4.	Analiza A-B-C	36
1.4.5.	Służba zdrowia, opieka społeczna	37
1.4.6.	Pomoc społeczna	39
1.4.7.	Analiza A-B-C	40
1.4.8.	Jakość życia	40
1.4.9.	Aktywność organizacji pozarządowych	43
1.4.10.	Rynek pracy	45
1.4.11.	Przedsiębiorstwa	48
1.4.12.	Bezpieczeństwo publiczne	52
1.4.13.	Analiza heurystyczna ABC	53
Rozdział 1.5.	Gospodarka lokalna	54
1.5.1.	Uwarunkowania zewnętrzne gospodarki gminy	54
1.5.2.	Charakterystyka lokalnego sektora gospodarczego	55
Rozdział 1.6.	Uwarunkowania budżetowe działań gminy	64
1.6.1.	Uwarunkowania budżetowe	64
1.6.2.	Analiza heurystyczna ABC	66
Część II:	Strategiczny Plan Rozwoju Lokalnego  do 2020 roku	67
Rozdział 2.1.	Analiza strategiczna atutów i barier rozwojowych	68
2.1.1.	Kluczowe atuty rozwojowe powiatu	68
2.1.2.	Najpoważniejsze bariery rozwoju powiatu	68
2.1.3.	Wskazanie pola dalszych analiz	68
2.1.4.	Wniosek końcowy	69
Rozdział 2.2.	Deklaracja misji powiatu grójeckiego	70
2.2.1.	Czym jest misja gminy?	70
2.2.2.	Zewnętrzna misja powiatu grójeckiego	71
2.2.3.	Wewnętrzna misja powiatu grójeckiego:	71
Rozdział 2.3.	Strategiczne cele rozwoju lokalnego	73
Priorytet 1:	Wspieranie powstawania na terenie powiatu grójeckiego miejsc pracy wysokiej jakości	73
Cel 1.1:	Powołanie systemu instytucjonalnego wsparcia dla małych i średnich przedsiębiorców, w szczególności — rozpoczynających działalność	73
Cel 1.2:	System promocji  i informacji turystycznej powiatu grójeckiego	73
Priorytet 2:	Pobudzanie wśród mieszkańców aktywności i postawy przedsiębiorczej	74
Rozdział 2.4.	Monitoring i ewaluacja realizacji strategii	75
2.4.1.	Procedura monitoringu	75
2.4.2.	Procedura ewaluacji	76